چین مقاوم

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

‌اختلال بازار نفت، چین را به زانو درنیاورد؛ چین بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان است. از این میان چیزی حدود نیمی از نفت مورد نیاز چین از کشورهای حاشیه خلیج فارس تأمین می‌شود اما رشد اقتصادی چین در طول ماه‌های جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران صعودی بوده است و به نظر می‌رسد ذخایر بالای نفت و گاز چین و همچنین مدل متنوع تأمین انرژی این کشور توانسته است تاب‌آوری چین را در برابر جنگ خلیج فارس افزایش دهد. با این حال گزارش‌ها نشان می‌دهد‌ اگر جنگ طولانی شود، احتمال دارد این تاب‌آوری تداوم نداشته باشد و دومین اقتصاد بزرگ جهان را به صورت جدی‌تر وارد مناقشه خاورمیانه کند.

جنگ، چین را به زانو درنیاورد

براساس گزارش اداره کل گمرک چین، واردات روزانه نفت چین حدود ۴۲ میلیون تن و معادل ۱۰.۳ میلیون بشکه نفت در روز است و این رقم تا ۱۱.۵ میلیون بشکه در روز می‌رسد. عربستان با صادرات روزانه دو ‌میلیون‌و 160 هزار بشکه در روز، بزرگ‌ترین صادرکننده نفت خام به چین است. پس از عربستان، روسیه با یک ‌میلیون‌و 820 هزار بشکه، دومین صادرکننده بزرگ نفت به چین است و پس از این دو کشور، عراق با حدود ۱.۵ میلیون بشکه نفت و ایران با صادرات بین یک تا ۱.۵ میلیون بشکه نفت از صادرکنندگان بزرگ نفت به چین به حساب می‌آیند. امارات، کویت و عمان از دیگر صادرکنندگان مهم حوزه خلیج فارس به چین هستند.

جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران و رشد قیمت نفت به بالای صد دلار این تصور را ایجاد کرد که بزرگ‌ترین واردکننده نفت به زانو در‌می‌آید. در همان شروع جنگ، سناتور لیندزی گراهام به شبکه فاکس‌نیوز گفته بود‌ بسته‌شدن تنگه هرمز برای چین کابوس است و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در پستی در شبکه تروث‌سوشیال نوشته بود: «چین از اینکه من تنگه هرمز را برای همیشه بازگشایی می‌کنم، بسیار خوشحال است. من این کار را برای آنها انجام می‌دهم و البته برای جهان».

با این حال چین به‌راحتی زمین‌گیر نشد و بر‌اساس داده‌های منتشرشده از طرف اداره ملی آمار چین، اقتصاد چین در سه‌ماهه اول سال 2026 و با وجود تأثیر منفی جنگ خاورمیانه بر تجارت و انرژی، رشد پنج‌درصدی را ثبت کرد که فراتر از پیش‌بینی‌های اولیه و بالاتر از نرخ رشد اواخر سال گذشته است. این رشد در حالی محقق شد که با وجود تأثیرات منفی جنگ خاورمیانه بر داده‌های ماه مارس، اقتصاد چین همچنان در مسیر هدف‌گذاری دولت برای رشد 4.5 تا پنج‌درصدی حرکت کرده است و تولید ناخالص داخلی چین در مقایسه با سه‌ماهه چهارم سال 2025 نیز 1.3 درصد افزایش داشته است. اینکه چرا چین برخلاف تصور اولیه به‌سرعت زمین‌گیر نشد، دلایل متعددی دارد. چین قبل از جنگ خلیج فارس با پیش‌بینی وقوع بحران در بازار انرژی، به‌سرعت ذخایر نفت خود را افزایش داده و به حدود 900 میلیون تا یک‌ میلیارد‌و 400 میلیون بشکه نفت رسانده بود؛ ذخایری که جوابگوی بیش از سه ماه مصرف نفت این کشور است. علاوه‌بر‌این چین در طول سال‌های گذشته تلاش کرده است‌ منابع انرژی خود را تنوع ببخشد. با وجود آنکه چین بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان است اما نفت و گاز فقط حدود یک‌چهارم و نفت به‌تنهایی حدود یک‌پنجم مصرف انرژی این کشور پهناور را تشکیل می‌دهد و در‌حال‌حاضر عمده برق چین از زغال‌سنگ تأمین می‌شود. چین بزرگ‌ترین تولیدکننده زغال‌سنگ جهان است و نزدیک به نیمی از زغال‌سنگ جهان را تأمین می‌کند. گذشته از این، چین برخلاف مقاومت‌هایی که در آمریکا وجود دارد، در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر نهایت کوشش را به خرج داده است، به طوری که این کشور از حدود 25 سال پیش سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر را آغاز کرده است و بر‌اساس اطلاعات اداره ملی آمار چین، انرژی‌های بادی، هسته‌ای، خورشیدی و برق‌آبی در سال ۲۰۲۵ بیش از یک‌سوم برق این کشور را تولید کرده‌اند. علاوه‌بر‌این برآوردها حاکی از آن است که حدود نیمی از ظرفیت نصب‌شده انرژی چین از منابع تجدیدپذیر تأمین می‌شود. رضا پدیدار، کارشناس انرژی، به «شرق» می‌گوید‌ چین در عرصه جهانی با هیچ کشور دیگری قابل مقایسه نیست و این کشور پس از رفرم و اصلاحات سیاسی یعنی از حدود سه تا چهار دهه قبل تاکنون با بحران جدی روبه‌رو نبوده است، زیرا این کشور پهناور توانسته است در اقتصاد خود به صورت چندبعدی عمل کند و اقتصاد خود را با وابستگی بیش از حد به یک آیتم یا فاکتور خاص در معرض شکنندگی قرار ندهد.

او ادامه می‌دهد: در زمینه انرژی هم اگرچه چین بزرگ‌ترین واردکننده نفت و گاز جهان است اما این کشور با تنوع‌بخشی به سبد انرژی خود و توسعه آن توانسته است میزان تاب‌آوری خود را افزایش دهد. به گفته این کارشناس، عمده مصرف نفت چین برای وسایل نقلیه موتوری است و چین با توسعه وسایل حمل‌ونقل برقی توانسته است میزان وابستگی حمل‌ونقل خود را به سوخت‌های فسیلی به طور چشمگیری کاهش دهد و از حدود 20 سال پیش تقریبا تمام ناوگان موتورسیکلت این کشور برقی بوده است. بر‌اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی بیش از ۱۷ میلیون خودروی برقی در سال ۲۰۲۴ فروخته شده که ۲۰ درصد از فروش جهانی خودرو را تشکیل می‌دهد و کل ناوگان جهانی خودروهای برقی از ۵۸ میلیون دستگاه فراتر رفته است. در‌این‌میان چین با بیش از ۲۰.۴ میلیون خودروی برقی در جاده‌ها تا پایان سال ۲۰۲۴، بزرگ‌ترین سهم از خودروهای برقی را در جهان در اختیار دارد. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰، چین به ۸۰ درصد سهم خودروهای برقی در فروش خودروهای جدید دست یابد و همچنان قدرت بلامنازع خودروهای برقی در جهان، باقی بماند. این در حالی است که آمریکا از این نظر پس از چین قرار دارد و تا پایان سال ۲۰۲۴ حدود هفت میلیون خودروی برقی داشت. در سال ۲۰۲۴، آمریکایی‌ها ۱.۶ میلیون خودروی برقی خریداری کردند که ۱۰ تا ۱۱ درصد از فروش خودروهای جدید را تشکیل می‌دهد. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد‌ آمریکا می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ به میزان ۲۰ تا ۲۷ میلیون دستگاه خودروی برقی داشته باشد، اما ممکن است پذیرش این خودروها کندتر از اروپا و چین باشد.

گذشته از این پدیدار تأکید می‌کند‌ در فرهنگ چین بهره‌وری و مصرف درست جایگاه درخورتوجهی دارد و همین موضوع سبب شده است چین برای کنترل کالاهای مصرفی و استفاده بهینه از انواع کالا و انرژی گرفتاری درخورتوجهی نداشته باشد. این در حالی است که بهره‌وری پایین و استفاده نادرست از انواع کالا و انرژی در ایران گاهی هزینه‌های گزافی به اقتصاد کشور تحمیل کرده است.

تنگه هرمز موضوع گفت‌وگوی رؤسای جمهوری چین و آمریکا

اما با تمام این اوصاف، به نظر می‌رسد‌ چین و اروپا به ‌عنوان مصرف‌کنندگان بزرگ انرژی انتظار ندارند‌ جنگ اسرائیل و آمریکا با ایران طولانی شود و تاب‌آوری این کشورها را در بازار نفت و گاز کاهش دهد. درحالی‌که خبرها حاکی از آن است که رؤسای جهموری چین و آمریکا ملاقاتی قریب‌الوقوع در پیش دارند، فو کونگ، سفیر چین در سازمان ملل، اعلام کرد مسئله انسداد تنگه هرمز محور اصلی مذاکرات ترامپ و رئیس‌جمهور چین خواهد بود. به گزارش ایسنا، سفیر چین با بیان اینکه حفظ آتش‌بس و بازگشایی تنگه هرمز از اولویت‌های فوری هستند، هشدار داد اگر تنگه هرمز همچنان بسته بماند، این موضوع در صدر دستور کار سفر آتی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا به پکن و دیدارش با شی جین‌پینگ، همتای چینی او، قرار خواهد گرفت. بر‌اساس گزارش شبکه خبری الجزیره، نماینده دائم چین در سازمان ملل در ادامه، ریشه بی‌ثباتی کنونی از‌جمله درباره بسته‌شدن تنگه هرمز را «جنگ نامشروع» آمریکا و اسرائیل علیه ایران دانست و درباره اظهارات اخیر درباره احتمال پایان آتش‌بس ابراز نگرانی کرد و گفت: «ما بسیار نگران صحبت‌هایی هستیم که درباره موقتی‌بودن آتش‌بس و ضرورت آغاز حملات مطرح می‌شود».

پیش‌از‌این چین و روسیه در تصویب قطع‌نامه بحرین و کشورهای عربی در سازمان ملل علیه ایران مشارکت نداشته و این قطع‌نامه را وتو کردند. همچنین گفته شد چین برای میانجیگری مذاکرات ایران و آمریکا نقش اساسی داشته است. با این حال مشخص نیست چین تا چه زمانی از ورود به تنش خلیج فارس خودداری کند؛ چرا‌که طولانی‌شدن جنگ و منازعه در منطقه می‌تواند واکنش متفاوت بازارها و اقتصاد چین را به دنبال داشته باشد؛ کمااینکه تأثیر جنگ بر اقتصاد چین اندک‌اندک در حال نمودار‌ شدن است. حمیدرضا صالحی، کارشناس انرژی، به «شرق» می‌گوید جنگ در خلیج فارس بدون‌شک تأثیرات خود را با شدت متفاوت روی اقتصاد کشورهای مختلف نمودار خواهد کرد و اگر چین تاکنون تاب‌آوری نشان داده است، به این دلیل است که این کشور روابط خود را با کشورهای مختلف به‌خوبی تنظیم کرده است تا اقتصاد آن متأثر نشود. به‌ عنوان مثال در جنگ خلیج فارس با وجود بسته‌شدن تنگه هرمز، نفتکش‌های چینی از تنگه هرمز عبور کرده‌اند و همچنین روسیه برخلاف بازار اروپا بخش درخورتوجهی از نفت مورد نیاز چین را تأمین می‌کند. در‌عین‌حال تداوم قیمت‌های بالا می‌تواند اقتصاد چین را هم متأثر کند.

نیویورک‌تایمز در همین زمینه نوشته است‌ ذخایر استراتژیک نفت و گاز طبیعی چین تا حدودی این کشور را در برابر بحران مصون کرده، اما اقتصاد مبتنی بر تولیدش در حال تزلزل است. در این گزارش با بیان اینکه «هیچ‌کس مصون نیست»، آمده است‌ فروش خودرو در این کشور در ماه مارس کاهش یافت و در ماه آوریل بیشتر سقوط کرد. رستوران‌ها و هتل‌ها با احتیاط پیشه‌کردن خانوارها، با مشتریان کمتری مواجه‌اند. در جنوب چین، هزاران کارگر کارخانه اسباب‌بازی هفته گذشته پس از ورشکستگی کارفرمای‌شان تحت تأثیر افزایش هزینه‌های پلاستیک و تعرفه‌های مداوم در ایالات متحده، اعتراض کردند.

در این گزارش تأکید شده است‌ برای هفته‌های متمادی، به نظر می‌رسید ‌چین از پیامدهای جنگ جان سالم به در برده است. این دیدگاه با داده‌های اقتصادی نسبتا قوی تا ماه مارس تقویت شده است. اما با ورود جنگ به نهمین هفته خود و بدون چشم‌انداز خاتمه مشخص، شکاف‌ها شروع به نمایان‌شدن کرده‌اند. به گفته آلیسیا گارسیا-هررو، اقتصاددان ارشد آسیا و اقیانوسیه در شرکت مالی فرانسوی ناتیکسیس: «حرکت اقتصاد چین در حال کند‌شدن است». او افزود‌ چین ممکن است برای دستیابی به هدف رشد ۴.۵‌درصدی یا بیشتر در سال جاری با مشکل مواجه شود.

یکی از واضح‌ترین نشانه‌های این شکاف نوظهور، در فروش و تولید خودرو نمایان است که اغلب به ‌عنوان نشانه‌های اولیه یک مشکل احتمالی در نظر گرفته می‌شود. خودروها پس از آپارتمان‌ها، دومین خرید بزرگ برای بسیاری از خانوارهای چینی هستند و این صنعت تقاضا برای فولاد، شیشه و دیگر مواد را افزایش می‌دهد. طبق اعلام انجمن خودروهای سواری چین، فروش خرده‌فروشی خودرو در چین در ۱۹ روز اول آوریل در مقایسه با سال گذشته ۲۶ درصد کاهش یافته است. در‌حالی‌که بخشی از این کاهش نشان‌دهنده فروش ضعیف‌تر خودروهای برقی پس از انقضای مشوق‌های مالیاتی در ماه دسامبر است، خودروهای بنزینی وضعیت بدتری داشتند و تقریبا ۴۰ درصد کاهش یافتند. چین در ماه جاری اعلام کرد‌ اقتصادش در سه ماه اول امسال با نرخ سالانه ۵.۳ درصد رشد کرده است. اما این موضوع بیشتر مربوط به ماه‌های ژانویه و فوریه بوده است. فروش خرده‌فروشی در ماه مارس کاهش یافت و فقط ۱.۷ درصد در مقایسه با سال گذشته افزایش یافت. فدراسیون لجستیک و خرید چین اعلام کرد‌ موجودی کالاهای فروخته‌نشده همچنان در حال افزایش است. به گفته مایکل پتیس، اقتصاددان دانشگاه پکن، افزایش موجودی می‌تواند رشد آینده را کند کند.

حمیدرضا صالحی، کارشناس انرژی، به «شرق» می‌گوید‌ مسئله جنگ خلیج فارس و جنگ روسیه و اوکراین قدری متفاوت است و در‌حالی‌که جنگ روسیه و اوکراین بیشتر بازار گاز جهان و به‌ویژه اروپا را دچار تنش کرد، اما جنگ در خلیج فارس یکی از مهم‌ترین آبراهه‌های عبور نفتکش‌ها و کشتی‌های حامل گاز مایع جهان را مختل کرده است و اگر جنگ خلیج فارس تداوم داشته باشد، رفع این اختلال در مقایسه با جنگ روسیه و اوکراین و به تعادل رساندن بازار انرژی پس از این جنگ، زمان بیشتری می‌طلبد و ممکن است این ماجرا حتی چین را به واکنش جدی‌تر وادار کند.