زنجیرهای که میتواند خط تولید خودرو ایران را متوقف کند
اختلال در تولید خودرو لزوماً از کارخانه خودروساز آغاز نمیشود؛ کمبود مواد اولیه، تأخیر قطعهسازان، مشکلات لجستیکی و کمبود نقدینگی میتواند در هر نقطه از زنجیره تأمین، خط تولید را متوقف کند.
وقتی خط تولید یک خودروساز متوقف میشود، تصویر معمولاً به سالن مونتاژ و کارخانه ختم میشود؛ اما بخش مهمی از علت میتواند کیلومترها دورتر از کارخانه قرار داشته باشد. یک ماده اولیه که بهموقع نرسیده، قطعهای که تولید نشده یا سفارشی که با تأخیر تحویل شده، میتواند همان اثری را بر تولید داشته باشد که خرابی یک دستگاه در خط مونتاژ دارد.
صنعت خودرو به شبکهای از قطعهسازان، تأمینکنندگان مواد اولیه، انبارها، شرکتهای حملونقل و تأمینکنندگان خدمات وابسته است. بنابراین ظرفیت واقعی تولید خودرو فقط با تعداد خطوط مونتاژ یا ظرفیت اسمی کارخانههای خودروساز اندازهگیری نمیشود؛ توان این شبکه برای تأمین بهموقع هزاران قطعه نیز بخشی از ظرفیت تولید است.
۸ هزار ماده اولیه و ۸۷ هزار سفارش
گزارش جامع سال ۱۴۰۳ شرکت صنایع تولید کروز، بهعنوان یکی از بزرگترین قطعهسازان کشور، تصویری از ابعاد این زنجیره ارائه میکند.
بر اساس این گزارش، این شرکت در سال گذشته با بیش از ۸ هزار نوع ماده اولیه، بیش از ۲۰ هزار نوع کالای نیمهساخته، یکهزار و ۳۶۵ نوع محصول نهایی و ۸۷ هزار و ۳۰۳ سفارش مواجه بوده است.
کروز همچنین اعلام کرده است که در همین سال بیش از ۵۰۰ میلیون قلم کالا از تأمینکنندگان داخلی خریداری کرده است.
این ارقام نشان میدهد تولید خودرو یک فرآیند خطی نیست که از کارخانه خودروساز آغاز و در همانجا تمام شود. در واقع، پشت هر خودرو مجموعهای از جریانهای همزمان تولید، تأمین، کنترل کیفیت، انبارداری و حملونقل قرار دارد.
یک قطعه کوچک، یک خط تولید بزرگ
در چنین شبکهای، ارزش مالی قطعات لزوماً تعیینکننده اهمیت آنها نیست. یک قطعه کوچک و ارزانقیمت نیز در صورت نبود میتواند تکمیل یک خودرو را متوقف کند.
به همین دلیل، تعداد خودروهای تولیدشده بهتنهایی تصویر کاملی از عملکرد زنجیره تأمین ارائه نمیکند. شاخصهایی مانند تعداد توقفهای ناشی از کسری قطعه، زمان متوسط تأمین و تعداد قطعات پرریسک نیز میتواند برای ارزیابی پایداری تولید اهمیت داشته باشد.
این مسئله بهویژه زمانی اهمیت پیدا میکند که خودروسازان قصد افزایش تولید داشته باشند. افزایش ظرفیت مونتاژ بدون افزایش همزمان ظرفیت قطعهسازی، تأمین مواد اولیه و حملونقل، الزاماً به افزایش واقعی تولید منجر نمیشود.
۴.۸۶۶ خط تولید خارج از خودروساز
کروز اعلام کرده است که در سال ۱۴۰۳ دارای ۴ هزار و ۸۶۶ خط تولید بوده و روزانه حدود ۴.۵ میلیون قطعه نهایی و نیمهنهایی تولید کرده است.
این ارقام نشان میدهد بخش قابلتوجهی از ظرفیت صنعتی مورد نیاز برای تولید خودرو خارج از کارخانههای خودروساز قرار دارد.
در نتیجه، اگر یک خودروساز بخواهد تولید خود را افزایش دهد، فقط ظرفیت سالن مونتاژ تعیینکننده نیست. مواد اولیه باید تأمین شود، قطعهسازان باید ظرفیت کافی داشته باشند، نقدینگی باید در زنجیره جریان پیدا کند و شبکه لجستیک نیز باید بتواند حجم بیشتری از قطعات را در زمان مناسب جابهجا کند.به بیان دیگر، ظرفیت تولید خودرو حاصل عملکرد یک کارخانه نیست؛ حاصل عملکرد یک زنجیره است.
نقدینگی؛ حلقهای که زنجیره را تحت فشار قرار داده است
در کنار مواد اولیه و ظرفیت تولید، نقدینگی یکی از عوامل تعیینکننده در پایداری این زنجیره است.قطعهساز برای ادامه تولید باید مواد اولیه خریداری کند، دستمزد بپردازد و هزینه تأمینکنندگان خود را تسویه کند. هرگونه تأخیر در دریافت مطالبات از خودروساز میتواند این چرخه را تحت فشار قرار دهد.
در دو سال گذشته، مطالبات معوق قطعهسازان از خودروسازان به یکی از چالشهای اصلی این صنعت تبدیل شده است. قطعهسازان از افزایش بدهی خودروسازان، از جمله سایپا، سخن گفتهاند و این مطالبات در صورت طولانی شدن میتواند توان تأمین مواد اولیه و سرمایه در گردش زنجیره را کاهش دهد.
در چنین شرایطی، حتی اگر ظرفیت اسمی خطوط مونتاژ خودروسازان بدون تغییر باقی بماند، کمبود نقدینگی میتواند تولید واقعی را محدود کند.
مسئله فقط تولید خودرو نیست
وابستگی تولید خودرو به یک زنجیره گسترده به این معناست که ریسک تولید نیز میان حلقههای مختلف توزیع شده است. هرچه این شبکه بزرگتر شود، ظرفیت افزایش تولید بیشتر میشود، اما در عین حال نقاط بیشتری برای ایجاد اختلال شکل میگیرد.
از این منظر، توقف خط تولید لزوماً نشانه ناتوانی کارخانه خودروساز نیست. ممکن است منشأ اختلال در تأمین ماده اولیه، ظرفیت قطعهساز، حملونقل یا جریان نقدینگی قرار داشته باشد.
برای صنعت خودروی ایران، بنابراین مسئله فقط افزایش ظرفیت کارخانهها نیست؛ قابلیت اطمینان زنجیرهای است که از ماده اولیه شروع میشود و در نهایت به خروج خودرو از خط تولید میرسد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
