اردوغان توافق همکاری سبز ترکیه و عربستان را نهایی کرد

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

با تصویب پارلمان ترکیه، توافق‌نامه انرژی تجدیدپذیر 5000 مگاواتیِ آنکارا – ریاض، لازم‌الاجرا شد.

توافق نامه بین ترکیه و عربستان سعودی به دستور اردوغان در روزنامه رسمی منتشر و لازم‌الاجرا شد. 

دولت اردوغان، پس از توافق با عربستان، لایحه «همکاری برای تاسیس نیروگاه‌های انرژی تجدیدپذیر» را به پارلمان فرستاد و پس از تصویب، در روزنامه رسمی منتشر شد.

ترکیه و عربستان سعودی در فوریه سال جاری میلادی توافقنامه تاسیس پروژه‌های انرژی خورشیدی و بادی با ظرفیت 5 هزار مگاوات را امضا کردند و طبق این توافقنامه، این پروژه‌ها توسط شرکت‌های عربستان سعودی توسعه خواهند یافت.

در مرحله اول از مجموع 5000 مگاوات ظرفیت، قرار است نیروگاه‌های خورشیدی در سیواس و کارامان، هر کدام با ظرفیت 1000 مگاوات، در مجموع 2000 مگاوات، تأسیس شود.

گفته شده است که برق تولید شده در محدوده این پروژه‌ها به مدت 30 سال خریداری خواهد شد. این پروژه‌ها که کاملاً از طریق منابع خارجی تأمین مالی می‌شوند، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی محسوب می‌شوند و توسط مؤسسات مالی بین‌المللی حمایت خواهند شد. طرفین همچنین در مورد توسعه و اجرای پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر اضافی با ظرفیت نصب شده 3000 مگاوات در آینده، توافق کردند.

مدل همکاری به این شرح است که دولت ترکیه متعهد شده در 10 سال آینده، برق دو نیروگاه مزبور را با قیمتی که از الان اعلام شده، خریداری کند. در مجموع، دوره سرمایه‌گذاری 30 ساله و تخصیص زمین هم 49 سال خواهد بود.

لازم است به این نکته نیز اشاره شود که طرف سعودی، در این توافق‌نامه مشوق‌ها و معافیت‌های قابل توجهی دریافت می‌کند و از واردات ماشین آلات و تجهیزات معاف از تعرفه گمرکی گرفته تا معافیت از مالیات بر ارزش افزوده و معافیت از عوارض غیرمستقیم، در متن گنجانده شده است.

استراتژی چند لایه انرژی ترکیه

نگاه به دیپلماسی انرژی ترکیه نشان می‌دهد که این کشور در چند سال گذشته، در حال ساختن یک استراتژی چندلایه انرژی است و توافق عربستان یکی از قطعات آن است.

پروژه 2 میلیارد دلاری تولید انرژی تجدیدپذیر با سرمایه و اجرای شرکت‌های سعودی در ترکیه، بخشی از این استراتژی است.

با این حساب، ترکیه از سویی از مزایای ورود سرمایه خارجی سود می‌برد، از دیگر سو بخشی از وابستگی به واردات نفت و گاز نیروگاه‌های قبلی را رفع می‌کند و از دیگر سو، در آستانه برگزاری کنفرانس جهانی تغییرات اقلیمی در آنتالیا، خود را به عنوان یک کشور طرفدار انرژی سبز معرفی می‌کند. 

از منظر برنامه ریزی راهبردی و سیاست گذاری در بخش انرژی در ترکیه، شاهد ارتباط و سازماندهی بین عناصر انرژی در این کشور هستیم. به نحوی که ترکیه از یک سو برای افزایش میزان تولید نفت در داخل، در کوهستان گابار در استان شیرناخ در جنوب شرقی و برای تولید گاز و میدان گازی ساکاریا در سواحل دریای سیاه مشغول است و در همین حال، برای تبدیل شدن به هاب انتقال انرژی در همکاری با روسیه، جمهوری آذربایجان، عراق و دیگران، مداوماً به فکر زیرساخت، خطوط انتقال، ذخیره‌سازی و اتصال به اروپا است.

در عین حال، در زمینه ال ان جی، در حال توسعه همکاری با آمریکا، قطر، الجزایر و دیگران است. 

ترکیه در صنعت برق نیز یک استراتژی چندلایه دارد که مبنای نخست آن، تشویق بخش خصوصی داخلی و سرمایه گذار خارجی برای ورود به عرصه تولید است و در عین حال، از انرژی خورشیدی گرفته تا بادی و هسته‌ای، به فکر تنوع در سبد تولید است.

از این گذشته، در شبکه توزیع نیز، به دنبال اتصال شبکه انتقال به قفقاز و جنوب‌شرق اروپا و افزایش میزان صادرات برق است.

در ژوئن 2026 میلادی، آلپ ارسلان بایراکتار وزیر انرژی ترکیه، از ایجاد یک کریدور برق به سبک TANAP میان آذربایجان، گرجستان، ترکیه، بلغارستان و جنوب‌شرق اروپا سخن گفت و اعلام کرد ترکیه طی 10 سال حدود 30 میلیارد دلار برای ارتقای شبکه انتقال و توزیع خود در نظر گرفته است.

به این ترتیب، می‌توان به وضوح دید که ترکیه در حال حرکت از «کشور ترانزیت» به «پلتفرم انرژی» است. در مدل استراتژی نوین انرژی ترکیه می‌توان به این موارد مهم اشاره کرد:

تلاش برای افزایش تولید داخلی

تنوع بخشی به واردات

سرمایه گذاری در بخش ذخیره‌سازی نفت و گاز

توسعه اتصالات شبکه برق و تلاش برای افزایش صادرات

بهادادن به بخش انرژی‌های تجدیدپذیر

حضور موثر در بازار. 

ترکیه تا چند سال پیش، غالباً به فکر ترانزیت نفت و گاز بود، اما حالا همچنان که در گزارش تحلیلی چتم هاوس انگلیس نیز اشاره شده «موقعیت ترکیه به‌عنوان نقطه انتقال گاز مهم است ولی در کنار آن تجدیدپذیرها، عرصه مهم‌تری برای افزایش سطح همکاری منطقه‌ای آینده هستند». 

آیا عربستان، فقط دلار دارد؟

عربستان سعودی در گام نخست، برای سرمایه گذاری در بخش انرژی ترکیه، گام محتاطانه‌ای برداشته و سرمایه اولیه پروژه مزبور، در حد 2 میلیارد دلار است. اما واقعیت این است که سعودی‌ها، در چند سال گذشته در بخش تحقق و توسعه و اجرای پروژه‌های بزرگ در بخش انرژی، تجارب فراوانی اندوخته‌اند و شرکت اکوا پاور (ACWA Power) به عنوان بزرگ‌ترین شرکت خصوصی آب شیرین‌کن جهان و پیشگام در هیدروژن سبز و پیشرو در انتقال انرژی سبز، تبدیل به یک کنشگر بزرگ منطقه‌ای شده که برای کار در ترکیه، آمادگی بالایی دارد.

کارشناسان حوزه انرژی معتقدند که این شرکت بزرگ سعودی به طور همزمان می‌تواند سه عنصر موثر و گرانبها را در اختیار ترکیه بگذارد: 

سرمایه،

تجربه توسعه پروژه،

و تأمین مالی بین‌المللی.

وزارت انرژی ترکیه برای فاز اول حدود 2 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری اعلام کرده و ACWA گفته برنامه 5 گیگاواتی می‌تواند در مجموع تا حدود 5 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به همراه داشته باشد و بعید نیست که علاوه بر طرف سعودی، کشورهای دیگر نیز در ین حوزه تمایل به شراکت در ترکیه داشته باشند.

همه اینها در حالی است که ترکیه تصمیم گرفته که ظرفیت خورشیدی و بادی را از حدود 30 گیگاوات در زمان اعلام برنامه به 120 گیگاوات تا 2035 برساند.

منتقدین چه می‌گویند؟

در جریان تصویب توافق انرژی بین ترکیه و عربستان سعودی، 54 نماینده پارلمان به این لایحه رای منفی دادند. منتقدین می‌گویند: 30 سال تضمین خرید برق که از همین حالا قیمت 10 سال نخست آن با لحاظ کردن نرخ تورم مشخص شده، به این معنی است که ریسک بازار تا حد زیادی از دوش سرمایه‌گذار برداشته می‌شود و به ساختار دولتی/خریدار منتقل می‌شود.

روزنامه جمهوریت چاپ آنکارا سراغ یکی از نمایندگان پارلمان در کمیته روابط خارجی رفته و نوشته است: «به باور اوتکو چاکر اُزر نماینده اسکی شهر و عضو کمیته روابط خارجی پارلمان، متن لایحه به گونه‌ای تنظیم شده که گویی قرار است شرکت سعودی در ترکیه، از حق کاپیتولاسیون برخوردار باشد! چرا دولت اردوغان این همه معافیت مالیاتی به طرف سعودی داده است؟ متاسفانه بسیاری از مزایایی که تاکنون به سرمایه‌گذاران داخلی ترک اعطا نشده، به راحتی به شرکت‌های عربستان سعودی ارائه شده است. گذشته از تقلب در رای‌گیری برای تصویب لایحه، با کاپیتولاسیون‌های اعطا شده در این توافق‌نامه، آینده انرژی ترکیه واگذار می‌شود! کار ما باید تقویت حاکمیت انرژی کشور باشد و نه خلق الگوی تازه‌ای از وابستگی خارجی».

نماینده مزبور به این نیز اشاره کرده که هیچ مفاد الزام‌آوری در مورد استفاده از نیروی کار محلی و تجهیزات محلی در پروژه‌ها وجود ندارد و در صورت بروز اختلافات احتمالی، قانون ترکیه نادیده گرفته می‌شود.

روزنامه جهوریت، در ادامه خرید تضمینی برق نیروگاه سعودی با یورو و نه با لیره ترکیه را اقدامی غلط می‌داند و می‌نویسد: «حزب حاکم که مالیات‌هایی تا سقف 70 درصد را بر سرمایه‌گذاران داخلی انرژی خورشیدی در کشورمان اعمال می‌کند، با این توافق‌نامه، طرف سعودی را از تمام مالیات‌ها معاف می‌کند. در حالی که تولیدکنندگان داخلی ما زیر بار مالیات‌ها ناله می‌کنند، این شرکت خارجی از تمام مالیات‌ها معاف خواهد بود».

انتقاد از توافق ترکیه و عربستان سعودی، محدود به نمایندگان پارلمان نیست و اتاق مهندسان برق ترکیه (EMO) نیز با صدور بیانیه‌ای، به شدت به معافیت مالیاتی و تضمین خرید 30 ساله، اعتراض کرده است.

در اینجا شاهد دو نوع روایت متفاوت هستیم: رسانه‌های نزدیک به حزب اردوغان، روی این موضوع مانور می‌دهند که دیپلماسی زیرکانه او باعث شده تا سرمایه سعودی در بخش انرژی ترکیه به کار گرفته شود و امنیت انرژی بالا برود، اما در روایت منتقدین، به این موضوع توجه شده که هزینه  محاسبه نشده و ریسک بلندمدت پروژه، عملاً بر دوش دولت و مصرف‌کننده منتقل شده است.

از منظر کارشناسان انرژی عربستان، ترکیه می‌تواند برای سرمایه سعودی چیزی شبیه یک پایگاه تولید و دسترسی به بازارهای اطراف باشد، نه فقط یک بازار مصرف. این همان نگرشی است که با چشم‌انداز 2030 سعودی نیز همخوانی دارد.

به این معنی که عربستان می‌خواهد از اقتصاد صرفاً نفتی فاصله بگیرد و در زنجیره‌های جهانی سرمایه، فناوری، صنعت، گردشگری، انرژی و زیرساخت حضور بیشتری داشته باشد.

حال باید دید، آن گونه که رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه در سفر ماه فوریه سال جاری میلادی به ریاض پیشنهاد داد، آیا روابط آنکارا – ریاض، از این به بعد حول سه محور مهم تعمیق همکاری در انرژی‌های تجدیدپذیر، صنایع دفاعی و بازسازی سوریه متمرکز خواهد بود یا خیر.