چین ضامن آتشبس شده است ؟ گاردین گزارش داد
به باور تحلیلگران تلاشهای مقامات پاکستانی به دستیابی به پیشرفتی انجامید که دستکم فعلاً از بروز یک فاجعه جلوگیری کرده است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
گزارش زیر از گاردین جزئیاتی را در مورد نقش موفق پاکستان بهعنوان میانجی آتشبس میان ایران و ایالات متحد و البته نقش مرموز چین در تحقق آن، به دست میدهد. در این گزارش اشاره شده است که چگونه مقامات پاکستانی در روزها و ساعتهای پایانی از دستیابی به آتشبس ناامید شده بودند. همچنین نقش ژنرال عاصم منیر که از قدرت بسیار بالایی در پاکستان برخوردار است، مورد بحث قرار گرفته است.
به باور تحلیلگران تلاشهای مقامات پاکستانی به دستیابی به پیشرفتی انجامید که دستکم فعلاً از بروز یک فاجعه جلوگیری کرده است.
به نوشته گاردین، رهبران پاکستان تقریباً امید خود را از دست داده بودند. پس از بیش از دو هفته مذاکرات فشرده، تماسهای تلفنی و نشستهای دیپلماتیک به منظور تلاش جهت پایان دادن به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، به نظر میرسید که این درگیری ممکن است به جای پایان یافتن، به بدترین کابوس اسلامآباد تبدیل شود.
در جلسه کابینهای که حدود ساعت ۵ بعدازظهر روز سهشنبه برگزار شد، نخستوزیر پاکستان، شهباز شریف، اندوهگین بود. او به وزرای کابینه گفت: «باید خود را برای تأثیرات جنگ آماده کنیم. وضعیت واقعاً بسیار تیره شده است. احتمال صلح کمرنگ شده است.»
اوایل همان روز، هرگونه امید به آتشبس کاهش یافته بود. حملات اسرائیل یک پالایشگاه گاز در ایران را ویران کرده بود و حملات ایران نیز یک مجتمع مهم پتروشیمی در عربستان سعودی را هدف قرار داده بود و این امر نگرانیهایی را مبنی بر این ایجاد کرده بود که این کشور خلیج فارس را به ورود به جنگ نزدیکتر گرداند. نیروهای ارشد نظامی پاکستان که از آنچه «تشدید خطرناک» میدانستند خشمگین بودند، بیانیهای عمومی و بهطور غیرمعمول تند علیه تهران صادر کردند و آن را به «برهم زدن» تلاشها برای صلح متهم کردند.
همزمان در واشینگتن، لحن دونالد ترامپ به سطح تازهای از هیجانزدگی رسیده بود، زیرا او ادعا کرد که اگر ایران با خواستههای او برای آتشبس موافقت نکند، «تمام تمدن» ایران «امشب نابود خواهد شد» — از جمله با بمباران نیروگاهها و پلها — و برای این امر ضربالاجلی هم تا پایان روز تعیین کرده بود.
ژنرال پاکستانی وارد میشود
برای دولت پاکستان و ارتش این کشور، که در واقع حاکمان اصلی کشور هستند، کمک به میانجیگری برای پایان دادن به جنگ صرفاً مسئلهای حیثیتی نبود؛ اقتصاد، دفاع، امنیت ملی و همبستگی فرقهای آن به این موضوع وابسته بود. یک پیمان دفاعی تازه امضا شده با عربستان سعودی به این معنا بود که اگر ریاض تصمیم به ورود به جنگ میگرفت، آنها نیز به درون آن کشیده میشدند. یکی از مقامات پاکستانی گفت: «ما در وضعیت بسیار شکنندهای بودیم و بهشدت نیاز داشتیم مذاکرات آغاز شود.»
پشت پرده، عاصم منیر، فرمانده قدرتمند ارتش، و عاصم مالک، رئیس اطلاعات ارتش و مشاور امنیت ملی کشور، به تماسهای خود ادامه دادند. منیر بهعنوان میانجی صلح در موقعیتی منحصربهفرد و سودمند قرار داشت، زیرا هم رابطه شخصی قوی با ترامپ داشت و هم روابطی دیرینه با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
پیت هگست، وزیر جنگ ایالات متحد، بعداً در یک نشست خبری در کاخ سفید که در روز چهارشنبه برگزار شد، ادعا کرد که ایران برای آتشبس «التماس کرده است.» بااینحال، مقامات پاکستانی روایت متفاوتی از رویدادها دارند. آنها گفتند هر دو طرف خواهان پایان درگیری بودند، اما فشار برای آتشبس عمدتاً از سوی ترامپ آمده بود که در جنگی «گرفتار» شده بود که تصور میکرد «شاید بیش از سه روز طول نکشد.»
در طول چندین ساعت، تماسها میان طرفین ردوبدل شدند: عمدتاً با مشارکت منیر و مالک، از یک سو با ترامپ، وزیر امور خارجهاش، معاونش و فرستاده ویژه آمریکا یعنی استیو ویتکاف، و از سوی دیگر با مقامات ارشد ایرانی از جمله رئیس مجلس ایران محمدباقر قالیباف و وزیر امور خارجه عباس عراقچی. شهباز شریف نیز با طرف ایرانی و ولیعهد عربستان سعودی محمد بن سلمان تماسهایی برقرار کرد.
میانجی یا ضامن؛ چین وارد میشود
بر اساس گزارشها، تا عصر سهشنبه، ایران همچنان «بیمیل» به تعهد به هرگونه آتشبس بود، زیرا اعتماد چندانی نداشت که دولت ترامپ از این مذاکرات صرفاً بهعنوان پوششی برای تجدید قوای آمریکا و اسرائیل و سپس حمله مجدد استفاده نکند. این بار اما، به گفته مقامات، یک بازیگر کلیدی تازه وارد ماجرا شده بود که نفوذ مهمی بر ایرانیها داشت: چین. این کشور که پیشتر «بیمیل» به درگیر شدن بیش از حد در یک جنگ پیچیده که بهطور آشکار ترامپ را تضعیف میکرد بود، اکنون با افزایش هزینههای جنگ برای اقتصاد خود، بهطور بیسروصدا رویکرد متفاوتی اتخاذ کرده بود.
کمی بیش از یک هفته پیش، وزیر امور خارجه پاکستان، اسحاق دار، برای بررسی راههای تأمین صلح در خاورمیانه و درخواست تعهد بیشتری از سوی چین برای کمک به پایان دادن به درگیری، به پکن سفر کرده بود.
در یک تغییر قابلتوجه، مقامات پاکستانی مدعی شدند که «کشورهای دوست» چین را متقاعد کردهاند تا گامی تعیینکننده در راه مذاکرات روز سهشنبه بردارد. یکی از مقامات گفت: «پاکستان ناچار بود چین را وارد ماجرا کند، تا ایران را برای پذیرش آتشبس متقاعد سازد.»
تا ساعت ۸ شب، شریف جلسهای بسیار امیدوارکنندهتر با کابینه خود برگزار کرد. او گفت: «پرتویی از امید برای مذاکرات و آتشبس پدیدار شده است،» و افزود که منیر در حال هدایت یک پیشرفت اساسی است.
بر اساس گزارشها، چین مستقیماً ایران را به پذیرش آتشبس تشویق کرد و وعده داد که در هرگونه مذاکرات، ضامن امنیت ایران باشد. از جمله تضمینهایی که چین ارائه داد این بود که اگر رهبران ایرانی برای مذاکرات سفر کنند، ترور نخواهند شد.
یکی از مقامات پاکستانی گفت: «ما میانجی بودیم، نه ضامن. نقش اصلی را چین ایفا کرد. آنها به ضامن آتشبس تبدیل شدند و تعهد دادند که آمریکا به توافق پایبند خواهد بود و مذاکرات در اسلامآباد بهخوبی پیش خواهد رفت. آنها به ایران گفتند که این توافق را بپذیرد.»
مقامات پاکستانی ادعا کردند که آمریکا از مداخله چین آگاه بوده و با آن مشکلی نداشته است. ترامپ بعداً در یک مصاحبه آنجا که گفت باور دارد که چین ایران را به مذاکره ترغیب کرده است، ظاهراً این روایت را تأیید کرد.
ممکن شدنِ امر ناممکن
تا ساعت ۴ صبح در اسلامآباد، آنچه بهنظر ناممکن میرسید، تحقق یافت. هر دو طرف، ایالات متحد و ایران، یک توافق آتشبس — موقت و شکننده —را پذیرفتند. مایکل کوگلمان، پژوهشگر جنوب آسیا در شورای آتلانتیک، آن را «بزرگترین پیروزی دیپلماتیک پاکستان در سالهای اخیر» توصیف کرد.
شهباز شریف روز چهارشنبه آتشبس را «لحظهای درخشان» در تاریخ پاکستان و «گام نخست» به سوی صلح خواند. او وعده داد که مذاکرات صلح با حضور هر دو طرف، ایالات متحد و ایران، روز جمعه در اسلامآباد برگزار خواهد شد و ظاهراً مقدمات برگزاری آن در هتل سرینای این شهر فراهم شده است. یک منبع ایرانی تأیید کرد که تهران قصد دارد قالیباف و عراقچی را بهعنوان مذاکرهکنندگان خود اعزام کند.
مقامات پاکستانی بهطور خصوصی نگرانیهایی را مبنی بر اینکه اسرائیل و امارات متحد عربی ممکن است همچنان تلاش کنند روند صلح را «مختل» کنند، ابزار کردهاند؛ بهویژه با توجه به اینکه اسرائیل اعلام کرده لبنان بخشی از توافق آتشبس نیست و تجارت از طریق تنگه هرمز همچنان تا حد زیادی مسدود باقی مانده است.
کوگلمان گفت که پاکستان «بسیاری از تردیدکنندگان و بدبینانی را که فکر نمیکردند این کشور توانایی انجام چنین اقدام پیچیده و پرخطری را داشته باشد، شگفتزده کرد» و افزود: «آنچه بیش از همه اهمیت دارد این است که از یک فاجعه بالقوه در ایران جلوگیری کرد.»
