خطوط توسعه‌ای مترو در خواب تقویم

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

بخشی از توسعه متروی تهران سال‌هاست میان «آغاز عملیات» و «بهره‌برداری» در رفت‌وآمد است. توسعه شرقی خط ۴همچنان در مرحله تقاهم نامه مانده و  در شرق خط ۲ نیز موعد خرداد ۱۴۰۵ برای ایستگاه پایانه جدید شرق محقق نشد و در خرداد امسال موعد تست گرم مسیر به پایان سال منتقل شد.  

تهران فقط منتظر خطوط ۸ تا ۱۱ نیست. در انتهای خطوط فعلی هم چند پروژه توسعه‌ای قرار گرفته‌اند؛ ادامه خط ۲ از فرهنگسرا به پایانه جدید شرق، توسعه شرقی و غربی خط ۴، توسعه جنوبی خط ۶ تا شهرری و ادامه خط ۷ از میدان کتاب به سمت حصارک و دانشگاه آزاد علوم و تحقیقات. این پروژه‌ها همه متوقف نیستند و در چند مسیر عملیات اجرایی ادامه دارد اما کنار هم گذاشتن تاریخ خبرها نشان می‌دهد میان تقویم اعلام‌شده و زمان واقعی رسیدن قطار به ایستگاه‌ها فاصله افتاده است.  

وعده‌ها در یک نگاه 

غرب خط ۴: فروردین ۱۴۰۱ اعلام شد این توسعه ۴.۴ کیلومتری با سه ایستگاه در سال ۱۴۰۲ ابتدا به آیت‌الله کاشانی و سپس میدان چهارباغ می‌رسد. اردیبهشت ۱۴۰۲ پس از افتتاح علامه جعفری موعد دو ایستگاه بعدی پایان ۱۴۰۲ و نیمه نخست ۱۴۰۳ اعلام شد. شهریور ۱۴۰۴ اما مترو همچنان «مراحل مربوط به شروع عملیات اجرایی» آیت‌الله کاشانی و چهارباغ را پیگیری می‌کرد.  

شهرری در خط ۶: برای ایستگاه میدان حضرت عبدالعظیم ابتدا پایان فروردین ۱۴۰۵ اعلام شد. اسفند ۱۴۰۴ مدیرعامل مترو با عذرخواهی از تأخیر حدود سه‌ماهه موعد را حداکثر خرداد اعلام کرد. مرداد شهردار تهران از مسافرگیری ابتدای مهر گفت اما در ۲۸ شهریور شرکت مترو اعلام کرد تست گرم هنوز پیش‌نیاز بهره‌برداری است و پس از آن باید شرایط افتتاح فراهم شود.  

خط ۲ تا پایانه جدید شرق: خرداد ۱۴۰۴ مدیرعامل مترو گفت به شرط تأمین به‌موقع منابع مالی ایستگاه پایانه جدید شرق خرداد ۱۴۰۵ آماده بهره‌برداری خواهد شد. در خرداد ۱۴۰۵ پروژه چهار کیلومتری با دو ایستگاه سرخه‌حصار و پایانه جدید شرق همچنان در حال اجرا اعلام شد و انجام تست گرم تا پایان سال هدف‌گذاری شد.  

خط ۷ از میدان کتاب: اسفند ۱۴۰۲ عملیات توسعه شمال‌غربی خط ۷ به طول ۴.۲ کیلومتر و با دو ایستگاه آغاز و زمان اجرای پیش‌بینی‌شده ۲۴ ماه اعلام شد. در ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ همین مسیر از میدان کتاب تا میدان دانشگاه در محدوده حصارک و چهاردیواری همچنان در فهرست پروژه‌های در دست احداث قرار داشت.  

شرق خط ۴: مرداد ۱۴۰۱ فاز نخست پروژه بیش از چهار کیلومتر و چهار ایستگاه داشت و حفاری تونل‌های دسترسی آن در جریان بود. بهمن همان سال برای فاز دوم شش کیلومتری و شش ایستگاهی تفاهم‌نامه‌ای با اعتبار اعلامی ۴۵۰۰ میلیارد تومان امضا شد. شهریور ۱۴۰۴ شهردار تهران از آماده‌شدن «تفاهم اولیه» برای پروژه حدود ۱۱ کیلومتری و ۱۰ ایستگاهی و نهایی‌شدن قریب‌الوقوع قرارداد خبر داد.   

غرب خط ۴؛ وعده رسیدن به چهارباغ 

داستان توسعه غربی خط ۴ یکی از روشن‌ترین نمونه‌های تغییر تقویم است. ۲۰ فروردین ۱۴۰۱ مدیرعامل وقت شرکت مترو مشخصات پروژه را اعلام کرد: ۴.۴ کیلومتر مسیر و سه ایستگاه از ارم‌سبز تا میدان چهارباغ. در همان خبر گفته شد انتظار می‌رود در سال ۱۴۰۲ توسعه خط ابتدا به خیابان آیت‌الله کاشانی و سپس به خیابان جنت‌آباد و میدان چهارباغ برسد.  

اولین ایستگاه این توسعه با نام علامه جعفری در ۹ اردیبهشت ۱۴۰۲ به بهره‌برداری رسید. همان روز علیرضا زاکانی درباره دو ایستگاه دیگر گفت یکی تا پایان سال و دیگری در نیمه اول سال آینده افتتاح می‌شود؛ یعنی موعد اعلام‌شده برای تکمیل دو ایستگاه باقی‌مانده به پایان ۱۴۰۲ و نیمه نخست ۱۴۰۳ می‌رسید.  

اما ۵ شهریور ۱۴۰۴ مجری خط ۴ وضعیت دیگری را شرح داد. حسن ایزانلو گفت مراحل مربوط به شروع عملیات اجرایی ایستگاه‌های آیت‌الله کاشانی و میدان چهارباغ در حال پیگیری است. در نتیجه آنچه در ۱۴۰۱ قرار بود در طول سال ۱۴۰۲ تا چهارباغ امتداد پیدا کند بیش از دو سال بعد هنوز برای آغاز عملیات اجرایی دو ایستگاه باقی‌مانده در مرحله پیگیری بود.  

شرق خط ۴؛ از حفاری تا تفاهم تازه 

در سوی دیگر همین خط وضع پیچیده‌تر است. ۲۲ مرداد ۱۴۰۱ شرکت مترو اعلام کرد توسعه شرقی خط ۴ حدود ۱۱ کیلومتر طول دارد و فاز نخست 

آن از شهید کلاهدوز تا تقاطع بزرگراه‌های شهید سلیمانی و شهید باقری بیش از چهار کیلومتر و دارای چهار ایستگاه است. در همان مقطع تونل‌های دسترسی به تونل اصلی در حال حفاری اعلام شد. مقصد این توسعه در خبرهای رسمی محدوده دانشگاه آزاد تهران شمال و پردیس فنی و مهندسی شهید عباسپور و محله‌هایی از تهران‌نو تا حکیمیه عنوان شده است.

شش ماه بعد در ۲۵ بهمن ۱۴۰۱ تفاهم‌نامه همکاری شهرداری تهران و بنیاد مسکن برای فاز دوم توسعه شرقی خط ۴ امضا شد. مشخصات اعلامی این فاز شش کیلومتر مسیر و شش ایستگاه با اعتبار ۴۵۰۰ میلیارد تومان بود. زاکانی نیز همان روز از برنامه تکمیل خطوط هفت‌گانه مترو طی دو و نیم تا سه سال آینده سخن گفت.  

۱۵ شهریور ۱۴۰۴ خبر دیگری منتشر شد. این بار شهردار تهران گفت «تفاهم اولیه» برای پروژه توسعه شرقی خط ۴ به طول تقریبی ۱۱ کیلومتر و با ۱۰ ایستگاه آماده شده و قرارداد آن به‌زودی نهایی خواهد شد. همان خبر دوباره دانشگاه آزاد تهران شمال و پردیس شهید عباسپور را در محدوده پوشش پروژه ذکر می‌کرد.  

از اظهار نظر مسئولان مشخص نیست که تفاهم‌نامه سال ۱۴۰۱ لغو شده یا توافق سال ۱۴۰۴ همان پروژه را از ابتدا تعریف کرده این نسبت در منابع منتشرشده توضیح داده نشده است. پرسشی که باقی می‌ماند مشخص‌تر است: فاز دومی که در بهمن ۱۴۰۱ برای آن تفاهم‌نامه امضا شد تا شهریور ۱۴۰۴ به چه مرحله‌ای رسیده بود و «تفاهم اولیه» جدید دقیقاً مربوط به کدام بخش و با چه قرارداد تازه‌ای بود؟  

شهرری؛ فروردین، خرداد، مهر، پاییز 

توسعه جنوبی خط ۶ یک پروژه متوقف نیست. حفاری تونل انجام شده و عملیات اجرایی ادامه دارد اما موعد رسیدن آن به مسافر چند بار تغییر کرده است. کل پروژه از دولت‌آباد تا محل اتصال به خط یک و راه‌آهن سراسری حدود ۱۰ کیلومتر است و پنج ایستگاه برای آن پیش‌بینی شده است. فاز نخست پنج کیلومتر طول دارد.  

در زمستان ۱۴۰۴ مدیرعامل مترو از بهره‌برداری ایستگاه میدان حضرت عبدالعظیم تا پایان فروردین ۱۴۰۵ خبر داده بود. ۵ اسفند ۱۴۰۴ موعد دیگری اعلام شد؛ فرزان‌پور ضمن عذرخواهی از شهروندان برای حدود سه ماه تأخیر گفت مسیر تا میدان حرم حداکثر تا خرداد آماده خواهد شد و امیدوار است ایستگاه نیز تا همان زمان به بهره‌برداری برسد.  

خرداد هم موعد نهایی نبود. ۲۴ مرداد زاکانی اعلام کرد تست گرم در نیمه شهریور انجام و مسافرگیری ابتدای مهر آغاز خواهد شد. اما ۲۳ شهریور در بازدید از پروژه اعلام شد نخستین ایستگاه فاز توسعه جنوبی یعنی میدان حرم حضرت عبدالعظیم پاییز امسال در اختیار شهروندان قرار می‌گیرد. پنج روز بعد نیز روابط عمومی شرکت مترو اعلام کرد انجام تست گرم پیش‌نیاز بهره‌برداری است و پس از آن باید شرایط افتتاح ایستگاه فراهم شود.  

تقویم این ایستگاه بنابراین از پایان فروردین به خرداد و از آنجا به ابتدای مهر و سپس پاییز رسیده است. آخرین خبر قابل استناد در این بررسی مربوط به ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ است و هنوز از افتتاح انجام‌شده خبر نمی‌دهد.  

میدان کتاب؛ ۲۴ ماه تمام شد 

اسفند ۱۴۰۲ عملیات اجرایی توسعه شمال‌غربی خط ۷ آغاز شد. مشخصاتی که محسن هرمزی برای پروژه اعلام کرد ۴.۲ کیلومتر مسیر از میدان کتاب به سمت سیمون بولیوار و میدان دانشگاه و دو ایستگاه بود؛ یکی در محدوده تقاطع اشرفی اصفهانی و سیمون بولیوار و دیگری در محدوده دانشگاه آزاد علوم و تحقیقات. زمان‌بندی پیش‌بینی‌شده نیز ۲۴ ماه اعلام شد و هرمزی گفت تلاش می‌شود این مدت به ۱۸ ماه کاهش پیدا کند.  

۲۴ ماه از اسفند ۱۴۰۲ تا اسفند ۱۴۰۴ می‌رسید. با این حال در ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ هنگام بازدید شهردار تهران از پروژه‌های مترو از «طرح توسعه شمالی خط ۷ از میدان کتاب تا میدان دانشگاه در محدوده حصارک و چهاردیواری» همچنان به عنوان پروژه در دست احداث یاد شد.  

برای این پروژه نیز باید میان آغاز عملیات و بهره‌برداری تفاوت گذاشت. عملیات آغاز شده و پروژه فعال است اما زمان اجرای ۲۴ماهه‌ای که هنگام شروع پروژه اعلام شد سپری شده و مسیر هنوز به مرحله بهره‌برداری نرسیده است.  

فرهنگسرا تا پایانه شرق؛ خرداد گذشت 

توسعه شرقی خط ۲ از ایستگاه فرهنگسرا به پایانه جدید شرق می‌رود برای خط ۲ طول تقریبی چهار کیلومتر و دو ایستگاه سرخه‌حصار و پایانه جدید شرق اعلام شده است.  

۱۳ خرداد ۱۴۰۴ مدیرعامل شرکت مترو موعد روشنی اعلام کرد؛ به شرط تأمین به‌موقع منابع مالی، ایستگاه مترو پایانه جدید شرق در خرداد ۱۴۰۵ آماده بهره‌برداری می‌شود.  

خرداد ۱۴۰۵ اما وضعیت پروژه تغییر کرده بود. مدیرعامل مترو اعلام کرد توسعه شرقی خط ۲ از فرهنگسرا تا پایانه جدید شرق با دو ایستگاه سرخه‌حصار و پایانه جدید شرق همچنان در حال اجراست و ابراز امیدواری کرد تا پایان سال جاری تست گرم مسیر انجام شود. بنابراین موعد بهره‌برداری خرداد به موعدی برای تست گرم تا پایان ۱۴۰۵ تغییر کرده است.  

فاصله میان تاریخ اعلام و روز مسافرگیری

این پروژه‌ها در یک وضعیت واحد نیستند. در توسعه جنوبی خط ۶ تونل و ایستگاه در حال تکمیل است. توسعه خط ۷ در دست احداث است. توسعه شرقی خط ۲ نیز فعال گزارش شده و درباره توسعه شرقی خط ۴ خبرهای چند مقطع از حفاری و تفاهم‌نامه تا مذاکرات قراردادی منتشر شده است. آنچه در همه این پرونده‌ها قابل مقایسه است نه «توقف» بلکه تقویم وعده‌هاست.  

برای مسافری که منتظر مترو است تفاوت اصلی میان «تفاهم‌نامه»، «تجهیز کارگاه»، «حفاری»، «تست گرم» و «افتتاح» در یک نقطه خلاصه می‌شود؛ روزی که ایستگاه درِ خود را باز می‌کند. مرور وعده‌های خطوط توسعه‌ای نشان می‌دهد برای سنجش توسعه مترو فقط شمار کیلومتر تونل و ایستگاه کافی نیست؛ تاریخ اعلام‌شده برای بهره‌برداری هم بخشی از کارنامه هر پروژه است.