اصطلاحات حقوقی و تجاری فارسی چگونه به انگلیسی ترجمه می شوند؟

برخی اصطلاحات حقوقی-تجاری فارسی، مثل انواع شرکت یا عنوان صاحب امضای مجاز، در نظام حقوقی کشورهای انگلیسی زبان اصلا تعریف نشده اند. این خلا از تفاوت ساختار دو نظام حقوقی می آید، نه از کمبود دایره لغت. کارآفرینی که اساسنامه یا مجوز فعالیت شرکتش را برای ثبت شعبه در کشور دیگر آماده می کند، دقیقا همین جا با اولین مانع واقعی روبرو می شود.

چرا اصطلاحات حقوقی-تجاری فارسی معادل دقیق انگلیسی ندارند

نظام حقوقی ایران ترکیبی از قانون مدنی مدون و اصول فقهی است. بیشتر کشورهای انگلیسی زبان یا نظام کامن لا دارند یا سیویل لای اروپایی، که هر دو از سنت حقوقی متفاوتی شکل گرفته اند. مفاهیم پایه این دو ساختار همیشه روی هم منطبق نمی شوند، و همین باعث می شود بعضی نهادهای حقوقی ایرانی در نظام مقصد اصلا تعریف شده نباشند.

نقش صاحب امضای مجاز که در روزنامه رسمی شرکت ثبت می شود، نمونه روشنی از این ناهمخوانی است. این عنوان در بسیاری کشورهای مقصد با اختیارات و مسئولیت های متفاوتی تعریف می شود. ترجمه لفظی آن بدون توضیح، در ذهن خواننده خارجی به نقشی کاملا متفاوت اشاره می کند.

کار دارالترجمه انگلیسی در این نقطه از ترجمه صرف کلمات فراتر می رود؛ باید هر دو نظام حقوقی را بشناسد تا تشخیص بدهد کجا یک اصطلاح واقعا معادل دارد و کجا باید با روش دیگری به همان مفهوم اشاره کرد. دارالترجمه شکسپیر همین تفکیک را نقطه شروع کار روی اسناد شرکتی قرار می دهد، نه جایگزینی مکانیکی کلمه به کلمه.

راهکار مترجم رسمی برای اصطلاحات بی معادل

وقتی یک اصطلاح حقوقی در زبان مقصد معادل مستقیمی ندارد، مترجم رسمی باید براساس ماهیت سند و کاربرد آن در پرونده، مناسب ترین شیوه انتقال مفهوم را انتخاب کند. دو روش رایج در چنین شرایطی، معادل سازی توصیفی و ارائه توضیح تکمیلی در کنار اصطلاح است.

معادل سازی توصیفی

در این روش، به جای ترجمه کلمه به کلمه، مفهوم عملکردی اصطلاح توضیح داده می شود. برای شرکت با مسئولیت محدود معادل رایجی وجود دارد که نهاد ثبتی مقصد آن را می شناسد، اما وقتی اصطلاحی مثل شرکت غیر سهامی با مسئولیت محدود مطرح است که ساختار حقوقی متفاوتی از نمونه های رایج در کشورهای دیگر دارد، مترجم باید عملکرد واقعی این نوع شرکت را توصیف کند، نه فقط نامش را جابجا کند.

توضیح در پرانتز یا پانویس رسمی

روش دوم این است که اصطلاح فارسی حفظ شود و بلافاصله یک توضیح کوتاه کنارش بیاید. این روش معمولا برای عناوینی مثل روزنامه رسمی به کار می رود که در ترجمه رسمی نام مشخصی برایش تعیین شده و در صورت لزوم با توضیح کوتاهی درباره نقش آن به عنوان مرجع ثبت رسمی تغییرات شرکت همراه می شود.

چرا ترجمه ماشینی یا غیررسمی در این موارد پرریسک است

ابزار ترجمه ماشینی معمولا نزدیک ترین معادل لغوی را برمی گرداند، بدون این که بداند آن معادل در نظام حقوقی مقصد چه بار قانونی متفاوتی دارد. اگر مجوز فعالیت فقط به یک کلمه عمومی برای مجوز ترجمه شود، معلوم نمی ماند این مجوز از کدام مرجع صادر شده و برای چه نوع فعالیتی اعتبار دارد، در حالی که مرجع ثبت خارجی دقیقا همین اطلاعات را برای تایید سند لازم دارد. این نوع خطا معمولا وقتی کشف می شود که سند رد شده و پرونده متوقف مانده.

اصطلاحات حقوقی-تجاری پرچالش در اسناد شرکتی رایج

در اساسنامه، عناوین مربوط به نوع شرکت و ساختار سهامداری بیشترین نیاز به توضیح توصیفی را دارند، چون هر کشور طبقه بندی خودش را از انواع شرکت دارد و تطبیق یک به یک همیشه ممکن نیست.

در آگهی تاسیس و آگهی تغییرات که هر دو در روزنامه رسمی منتشر می شوند، اصطلاحاتی مثل صاحبان حق امضا، صورتجلسه مجمع عمومی و سرمایه ثبتی تکرار می شوند. این عبارات به رویه های اداری مشخص ایران اشاره دارند که در کشور مقصد با شکل دیگری اجرا می شود؛ مترجم باید عملکرد هرکدام را طوری منتقل کند که مرجع ثبت خارجی بفهمد این سند دقیقا چه چیزی را گواهی می کند.

در مجوز فعالیت هم موضوع مشابه است. نوع مجوز و مرجع صادرکننده آن بسته به صنف و صنعت فرق می کند، و نامگذاری دقیق مرجع صادرکننده باید در ترجمه حفظ شود تا سند در بررسی مرجع خارجی قابل استناد بماند.

زنجیره تایید ترجمه رسمی: از مهر مترجم رسمی تا دادگستری و وزارت امور خارجه

ترجمه ای که روی سربرگ یک مترجم رسمی دادگستری چاپ و مهر شود، به خودی خود رسمی و معتبر است. همین مهر است که سند را از نظر قانونی قابل استناد می کند. اما برای برخی مقاصد، مثل ارائه به مرجع ثبت شرکت در کشور دیگر یا برخی سفارتخانه ها، این مهر به تنهایی کافی نیست و باید دو تایید اضافه هم گرفته شود: یکی از دادگستری و یکی از وزارت امور خارجه.

اسناد شرکتی مثل روزنامه رسمی، اساسنامه، شرکت نامه و گواهی های مالیاتی معمولا جزو مدارکی هستند که این دو تایید برایشان درخواست می شود. با این حال هر مرجع خارجی قاعده خودش را دارد و گاهی فقط همان مهر مترجم رسمی کافی است، پس پیش از سفارش ترجمه بهتر است دقیقا از مرجع مقصد پرسیده شود کدام سطح تایید لازم است، چون هزینه و زمان این دو تایید اضافه به هر سند تعلق می گیرد.

گرفتن این تاییدها معمولا چند روز کاری طول می کشد. اگر خود دارالترجمه پیگیر این مرحله باشد این زمان معمولا کوتاه تر و منظم تر است تا اینکه صاحب سند شخصا برای اخذ هرکدام از این دو تایید مراجعه کند.

چرا ثبت شرکت در خارج به ترجمه رسمی مدارک نیاز دارد، نه ترجمه آزاد

ترجمه ای که مهر مترجم رسمی نداشته باشد، مستقل از میزان دقت زبانی اش، برای مرجع ثبت خارجی سندی بدون منبع رسمی محسوب می شود و معمولا حتی وارد بررسی محتوایی هم نمی شود. رد شدن این نوع سند در همان مرحله اول اتفاق می افتد، نه بعد از بررسی دقیق مفاد آن.

دارالترجمه شکسپیر در چنین پرونده هایی، تطبیق اصطلاح با رویه اداری مرجع مقصد را جدا از ترجمه واژه به واژه در نظر میگیرد؛ همین تفکیک تشخیص می دهد کدام عنوان نیاز به توضیح اضافه دارد و کدام یک معادل مستقیم دارد.

برای کارآفرین، نتیجه عملی روشن است: هر اصطلاحی که معادل مستقیم ندارد باید با توضیح عملکردی یا یادداشت کنار متن پوشش داده شود، نه با حدس زدن نزدیک ترین کلمه. این تفاوت است که سند شرکتی را از حالت ترجمه شده به حالت قابل استناد در مرجع خارجی می رساند.