آقایان مدیر! اصفهان امانت است، دایو نیست

محمد بندرعباسی

لازم نیست اصفهانی باشی، حتی ساکن اصفهان هم نباشی ولی ایرانی که باشی کافی‌ است دلت برای این بخش جور دیگری گیر باشد. چرا؟ چون اصفهان شهری نیست که بتوان آن را با معیارهای معمول مدیریت شهری سنجید. اینجا هر تصمیم عمرانی، هر پروژه زیرساختی و حتی ساده‌ترین عملیات حفاری، می‌تواند پرده از بخشی از تاریخ چندهزارساله این سرزمین بردارد و معادلات یک پروژه را به مواجهه‌ای جدی با هویت تاریخی تبدیل کند.
باور کنید اصفهان صرفا مجموعه‌ای از خیابان‌ها، ساختمان‌ها و مسیرهای عبوری نیست، بلکه متنی زنده و چندلایه از تاریخ ایران است که بخش‌هایی از آن هنوز در زیر پوست شهر امروز نفس می‌کشد و منتظر کشف‌شدن است.

کشف آپادانا آخرین نیست، راهی ادامه‌دار است
کشف سازه تاریخی در خیابان آپادانا، بار دیگر این حقیقت را به شکلی ملموس یادآوری کرد که زمین اصفهان، زمینی معمولی نیست و هر نقطه آن می‌تواند حامل نشانه‌ای از گذشته‌ای باشکوه باشد. شهری که در دوره‌ای نه‌چندان دور پایتخت صفویان بوده و مجموعه‌هایی چون سعادت‌آباد، باغ‌های سلطنتی، چهارباغ‌ها و ده‌ها بنای تاریخی را در دل خود جای داده، طبیعی است که در لایه‌های پنهان خود نیز روایت‌های ناگفته فراوانی داشته باشد. حتی اگر سازه کشف‌شده در نهایت یک آب‌انبار متعلق به همان دوره باشد و ارتباط مستقیمی با کاخ‌های سلطنتی نداشته باشد، باز هم اهمیت ماجرا در این است که هر مداخله عمرانی در این شهر، باید با پیش‌فرض مواجهه احتمالی با تاریخ انجام شود، نه صرفا بر اساس محاسبات فنی و زمان‌بندی‌های اجرایی.
توسعه، ضرورتی انکارناپذیر است ولی به‌شرط احترام به آینده
خطاب به مدیران شهری و تصمیم‌گیران کلان‌شهر اصفهان؛ باید با صراحت گفت مسئولیت شما فقط پیشبرد پروژه‌ها و پاسخ به نیازهای روزمره شهروندان نیست، بلکه شما در قبال میراثی ایستاده‌اید که نه‌تنها متعلق به گذشته، بلکه بخشی از هویت امروز و آینده این شهر است. توسعه، ضرورتی انکارناپذیر است، اما توسعه‌ای که بدون شناخت و احترام به گذشته شکل بگیرد، می‌تواند به‌تدریج ریشه‌های هویتی شهر را تضعیف و اصفهان را به شهری مدرن اما بی‌حافظه تبدیل کند. آنچه گاه در روند مدیریت شهری نگران‌کننده به نظر می‌رسد، غلبه نگاه پروژه‌محور بر نگاه میراث‌محور است؛ جایی که سرعت اجرا، افتتاح‌های زودهنگام و عبور سریع از موانع، جای تأمل و دقت تاریخی را می‌گیرد.
قانون ابدی؛ مدیران امروز همیشه در برابر قضاوت فردا
یک دیوار قدیمی، یک سازه مدفون یا حتی بقایای یک مسیر تاریخی ممکن است در نگاه اول مانعی برای پیشرفت پروژه تلقی شود، اما در واقع هریک از این عناصر می‌تواند بخشی از سرمایه فرهنگی و حافظه جمعی شهر باشد که از دست رفتن آن، جبران‌ناپذیر خواهد بود. مدیری که در اصفهان مسئولیت می‌پذیرد، باید بداند تصمیم‌های او فقط در چارچوب زمان حال معنا پیدا نمی‌کند، بلکه در آینده نیز مورد قضاوت قرار خواهد گرفت: اینکه آیا این نسل از مدیران توانست میان توسعه و حفظ میراث تعادل برقرار کند یا ترجیح داد با نادیده‌گرفتن گذشته، مسیر ساده‌تری را انتخاب کند. اصفهان امروز بیش از هر زمان دیگری به مدیرانی نیاز دارد که پیش از هر اقدام عمرانی، این پرسش بنیادین را از خود بپرسند: «آیا ممکن است زیر پای ما بخشی از تاریخ این سرزمین نهفته باشد؟». پرسشی که اگر جدی گرفته شود، می‌تواند مسیر تصمیم‌گیری را تغییر دهد و از بسیاری خسارت‌های جبران‌ناپذیر جلوگیری کند. مسئولیت در اصفهان صرفا یک جایگاه اداری نیست، بلکه نوعی امانت‌داری در برابر تمدنی است که قرن‌ها دوام آورده و اکنون در اختیار ما قرار گرفته است؛ امانتی که حفظ آن، نیازمند درکی عمیق‌تر از آن چیزی است که در بسیاری از تصمیم‌های روزمره دیده می‌شود.
 

همین روزها که این سازه کشف شده، یونسکو سی‌امین اثر ایرانی یعنی قلعه الموت را ثبت جهانی کرد و خانه آل‌یاسین کاشان در شرف فروش است. باید راهی ساخت، آقایان مدیر! اصفهان امانت است نه دایو‌.