پربار بی‌ادعا!

مجید رضاییان، استاد ارتباطات و روزنامه‌نگاری که سال‌ها با دکتر تژا میرفخرایی هم‌نشین و هم‌فکر بوده به مرور ابعاد شخصیتی و علمی این استاد فقید پرداخت. او از نخستین مروج تحلیل گفتمان در ایران، آرزوی ناتمام تألیف مشترک، گوشه‌نشینی تلخ و تأکید بر لزوم تداوم راه این استاد فقید سخن گفت.

در پی درگذشت تژا میرفخرایی، مجید رضاییان، استاد ارتباطات و روزنامه‌نگاری درباره جایگاه علمی او در عرصه ارتباطات ایران اظهار کرد: دکتر میرفخرایی به‌واقع در عرصه ارتباطات در ایران، به عنوان کسی که هم‌مباحثه با ون‌دایک بود، بسیار دقیق و پخته عمل کرد. ایشان اولین مروج تحلیل گفتمان در عرصه ارتباطات بودند؛ اولین تحلیل گفتمان در ایران متعلق به دکتر تژا میرفخرایی است با کتابی که دارد. ما پیش از ایشان تحلیل گفتمان را به این شکل قوی، منسجم، دانشگاهی و آکادمیک نداشتیم.

این استاد ارتباطات درباره خاطره‌ای مشترک و آرزوی ناتمام تألیف کتاب با میرفخرایی اظهار کرد: یکی از خاطرات خیلی خوب من با ایشان ـ خیلی به هم نزدیک شده بودیم و به اسم کوچک من صدا می‌کرد ـ این بود که روزی به من برگشت و گفت، «مجید، آرزو دارم یک کتاب مشترک با تو بنویسم.» گفتم خب باعث افتخار است، حتماً، چرا که نه. پرسیدم راجع به چه؟ گفت، راجع به سردبیری و نسبتش با تحلیل گفتمان. گفتم از چه منظر؟ گفت: «از اینکه من وقتی مطالعه می‌کنم درباره شما سردبیران به این نتیجه می‌رسم که شما نادیده تیتر می‌زنید، بنابراین شما نشانه‌شناس‌های خیلی خوبی هستید و من نگاه گفتمان دارم؛ ترکیب روزنامه‌نگاری و تحلیل گفتمان و نشانه‌شناسی کتاب خوبی می‌شود.» گفتم که بله، خیلی هم عالی. قرار گذاشتیم که این را کامل کنیم، اما مقداری ایشان به‌نوعی به موضع کناره‌گیری و گوشه‌نشینی رفت و دیگر این فرصت دست نداد و این اتفاق نیفتاد.

این استاد ارتباطات درباره منش و سبک علمی دکتر میرفخرایی اظهار کرد: دید بسیار عالی داشت و بسیار آدم پرمحتوایی بود، ولی خاموش و بی‌ادعا. شما در مورد دکتر فخرایی باید این‌گونه بگویید: «پُربارِ بی‌ادعا»؛ عنوانی که من می‌توانم برایش انتخاب کنم. در تحلیل گفتمان، به ویژه در رسانه‌های تصویری، تخصص ویژه داشت. می‌گفت: «دوست دارم یک تلویزیون اینترنتی مثلاً در بخش خصوصی راه‌اندازی بشه، تو مسئولش بشی و من بشم سردبیرش.» اینها را با خود من مطرح کرده بود؛ یعنی دید بسیار عالی بر رسانه‌های تصویری داشت و کلاسش هم در نظر اکثر دانشجویان ـ حالا بپرسید به شما خواهند گفت ـ بر رسانه تصویری و رسانه‌های تصویری نظر حرفه‌ای و پخته داشت.

دکتر رضاییان درباره کناره‌گیری و گوشه‌نشینی تژا میرفخرایی در سال‌های پایانی اظهار کرد: دکتر میرفخرایی به‌اصطلاح، خیلی طاقت نیاورد و در واکنش به یک سری از اتفاقات، گوشه‌نشینی کرد. ما یادمان باشد افرادی که پُربار هستند، شئوناتی دارند؛ از مرزی که بگذرند، دیگر حاضر نیستند خودشان را در عرصه نگه دارند و نمی‌آیند دیده شوند، مگر اینکه کسی برود دنبالشان. واقعاً حیف است برای چنین افرادی که ما زمینه را برایشان فراهم نکنیم و به‌اصطلاح کم‌اعتنایی کنیم. این موضوع باید به عنوان یک انتقاد در گوشه ذهن همه ما باشد؛ افرادی که جایگاهی دارند، سوادی دارند، تألیفاتی دارند و حرفی برای گفتن دارند. ایشان حاضر نشد بماند تا بازنشستگی؛ من اول ایشان را منصرف کردم، ولی دو هفته بعد دیدم که بازخریدی‌اش را رد کرده و رفته است. می‌خواهم بگویم این‌گونه افراد بسیار بسیار حیف‌اند و بعداً کسالتشان نیز مزید بر علت شد.

این استاد روزنامه‌نگاری در پایان درباره لزوم تداوم راه تحلیل گفتمان در ایران اظهار کرد: من تصورم این است که ما راه تحلیل گفتمان و اهمیت آن را در ادبیات پژوهشی ارتباطات ایران ـ که دکتر میرفخرایی نخستین مروجش در ایران بود ـ باید به‌گونه‌ای نگه داریم که این چراغ خاموش نشود و ادامه پیدا کند. باید یادمان باشد در تحلیل گفتمان دو چیز را با هم می‌بینیم: هم مخاطب را می‌بینیم و هم رسانه را. بسیار مهم است که دانشجویان ما این را جدی بگیرند، ولی مهم‌تر از آن، بچه‌هایی که در روزنامه‌نگاری کار می‌کنند ـ چه رسانه‌های تصویری، چه رسانه‌های وب‌پایه، چه رسانه‌های پرینت‌مدیا ـ برخورداری از دانش تحلیل گفتمان است که شما را در عرصه ارتباطات و بعد ژورنالیسم و مدیا یک گام بالاتر می‌برد.