زنبورها حق شکایت پیدا کردند

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

زنبورها به حق شکایت از انسان دست یافتند.

در اقدامی بی‌سابقه در سطح نظام حقوقی جهان، دو شهرداری در منطقه آمازون پرو اعلام کردند که به زنبورهای محلی بدون نیش، شخصیت حقوقی اعطا کرده‌اند. این زنبورها اکنون از حقوق قابل دفاع در دادگاه‌ها برخوردارند؛ تحولی که یکی از جسورانه‌ترین تغییرات در مفهوم عدالت زیست‌محیطی مدرن به شمار می‌رود.

قانون جدید که در شهرهای ساتیپو و نوتا تصویب شده، تنها به محافظت از این حشرات کوچک در برابر آسیب محدود نمی‌شود، بلکه حق اساسی آن‌ها برای زندگی و بالندگی در یک محیط سالم و پایدار را به رسمیت می‌شناسد. در صورت وارد آمدن آسیب به آن‌ها در نتیجه فعالیت‌های انسانی مانند جنگل‌زدایی، استفاده از آفت‌کش‌ها یا توسعه شهری، امکان پیگیری قانونی به نمایندگی از خود زنبورها وجود خواهد داشت. بدین ترتیب، از نظر تئوری می‌توان از شرکت‌ها یا افرادی که باعث تخریب کندوها شده‌اند، اما به نام زنبورها، شکایت کرد.

این تحول حقوقی منعکس‌کننده تغییر بنیادین در نگاه نظام‌های قضایی به طبیعت است. در بیشتر قوانین، حشرات همواره به عنوان دارایی یا آفاتی در نظر گرفته می‌شدند که ارزش قانونی مستقلی ندارند. اما امروز این الگو در حال تغییر به سوی به رسمیت شناختن موجودات غیرانسان به عنوان طرف‌هایی با حقوق زیست‌محیطی قابل حمایت و پیگیری است.

کنستانزا پریتو، مدیر برنامه آمریکای لاتین مرکز حقوق زمین، تأکید می‌کند که این قانون جدید، تعریف زنبور را به عنوان موجودی زنده با حقوق بازتعریف می‌کند، نه صرفاً یک عنصر زیست‌محیطی یا منبع اقتصادی. بر اساس این دیدگاه، دیگر به زنبورها به عنوان «خدمتکاران نامرئی اکوسیستم» نگاه نمی‌شود، بلکه آن‌ها طرفی اساسی در تعادل جنگل محسوب می‌شوند.

این احکام مجموعه‌ای از حقوق اساسی را برای زنبورهای بدون نیش تعیین می‌کند که شامل حق بقا، بالندگی، زندگی در محیطی پاک، و همچنین حفظ چرخه‌های طبیعی زیست‌محیطی آن‌ها بدون دخالت مخرب است. همچنین دادگاه‌ها را موظف می‌سازد هنگام رسیدگی به پرونده‌های زیست‌محیطی، آسیب وارد شده به گونه‌ها و اکوسیستم‌ها را در نظر بگیرند، نه فقط خسارت‌های مستقیم انسانی یا اقتصادی را.

اهمیت این تصمیم از نقش حیاتی این حشرات در اکوسیستم آمازون ناشی می‌شود. زنبورهای بدون نیش از قدیمی‌ترین انواع زنبور در منطقه هستند و بخش اساسی از تنوع زیستی جنگل‌های بارانی را تشکیل می‌دهند. تخمین زده می‌شود نزدیک به نیمی از گونه‌های زنبور جهان تنها در حوضه آمازون زندگی می‌کنند. مطالعات وجود بیش از ۱۷۵ گونه ثبت‌شده در پرو را نشان می‌دهد، با این احتمال که گونه‌های دیگری هنوز کشف نشده باشند.

مهم‌تر از همه، این زنبورها در گرده‌افشانی حدود ۸۰ درصد از گیاهان گرمسیری از جمله محصولات مهم اقتصادی جهانی مانند کاکائو، قهوه و آووکادو نقش دارند که آن‌ها را به عنصری حیاتی برای امنیت غذایی جهانی، نه فقط محلی، تبدیل کرده است.

به گفته پژوهشگران، ریشه‌های این تغییر حقوقی نه فقط به قوانین مدرن، بلکه به همکاری علمی و فرهنگی بین دانشمندان و جوامع بومی در آمازون بازمی‌گردد. مطالعات اخیر به رهبری روزا واسکز اسپینوزا، زیست‌شیمیدان، نشان داده است که عسل این زنبورها حاوی ترکیبات فعال زیستی با خواص دارویی متعدد است که ارزش علمی آن‌ها را افزایش داده است.

جوامع بومی، از جمله مردم آشانینکا و کوکاما-کوکامیریا، نیز تأکید کرده‌اند که این زنبورها صرفاً موجودات بیولوژیکی نیستند، بلکه بخشی از دانش سنتی مرتبط با جنگل هستند که در قالب آیین‌ها، داستان‌ها و شیوه‌های درمانی نسل به نسل منتقل می‌شود.

در چارچوب حفاظت از این دانش، پروتکل‌های ویژه‌ای برای تنظیم دسترسی به منابع زیستی و دانش سنتی تدوین شده است تا حقوق جوامع محلی محفوظ بماند و از بهره‌برداری تجاری آن‌ها بدون اجازه جلوگیری شود.

با وجود اهمیت این گام، چالش‌ها همچنان بزرگ هستند. جنگل‌های آمازون به دلیل جنگل‌زدایی، توسعه کشاورزی، استفاده از آفت‌کش‌ها و همچنین تغییرات اقلیمی که تعادل طبیعی گل‌دهی را که زنبورها برای بقا به آن وابسته‌اند، برهم می‌زند، تحت فشار فزاینده‌ای قرار دارند. افزون بر این، رقابت با گونه‌های مهاجم و تهاجمی‌تر زنبور، تهدید زنبورهای محلی را افزایش می‌دهد.

بر این اساس، قوانین جدید مقامات محلی را ملزم به اجرای اقدامات سختگیرانه‌ای از جمله احیای جنگل، تنظیم استفاده از مواد شیمیایی، احیای گیاهان بومی و همچنین نظارت علمی مستمر بر جنگل‌ها می‌کند.

پروژه‌هایی برای ترسیم نقشه‌های گسترده از زیستگاه‌های طبیعی و مستندسازی شیوه‌های سنتی زنبورداری آغاز شده است تا تعادل اکولوژیکی منطقه بازگردانده شود.

این تحول در آمازون محلی باقی نمانده و توجه جهانی فزاینده‌ای را برانگیخته است. سازمان‌های زیست‌محیطی کمپین‌هایی را برای گسترش مفهوم حقوق طبیعت به سایر اکوسیستم‌های جهان راه‌اندازی کرده‌اند، در حالی که نهادهای حقوقی بین‌المللی در حال بررسی امکان اعمال الگوی پرو در کشورهای مختلف هستند.

اگرچه این قوانین به تنهایی جلوی جنگل‌زدایی را نخواهند گرفت، اما نقطه عطف فکری مهمی محسوب می‌شوند؛ انتقال حقوق از حفاظت صرف از انسان به حفاظت از کل نظام زیست‌محیطی، شامل کوچک‌ترین و نادیده‌ترین موجودات.