راه سوم برای اقتصاد ایران وجود دارد؟

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

وزیر اقتصاد ایران گفته است تحریم ها نمی تواند باعث فروپاشی اقتصاد ایران شود  از سوی دیگر اقتصاد ایران همیشه در بین دو تفکر مردد بوده است .

به تازگی مقاله ای علمی در مرکز پژوهشهای مجلس منتشر شده است که سعی کرده پس از بررسی تفاوتهای دو دیدگاه رایج در زمینه اقتصاد ایران ،راه حل سوم و عملی تری را پیشنهاد کند. در این پژوهش که به بررسی رابطه آزادسازی تجاری و توسعه صنعتی پرداخته  «تسهیل دسترسی به بازارهای صادراتی و واردات نهاده های تولید» در مقابل «اثر اقتصاد مقیاس و کاهش اندازه بازار داخلی» را بررسی کرده است . در حقیقت به این استدلال پر داخته که تجارت آزاد از طریق «گسترش صادرات در نتیجه دسترسی به بازارهای خارجی» و «واردات ارزان تر کالاها و نهاده های تولید» اثر مثبت و از طریق «بازدهی های فزاینده به مقیاس و کاهش اندازه بازار داخلی» اثر منفی بر توسعه صنعتی دارد. نتیجه حرکت به سمت تجارت آزاد یا حمایت گرایی بستگی به تعامل این سه عامل با یکدیگر دارد و در هر کشور متفاوت است.   این مقاله را «امیررضا انگجی»، «محمد صفری » و « وحید خاتمی»  نگاشته اند و  «امین ذکایی آشتیانی » ناظر علمی آن بوده است . 

در این مقاله آمده است که در اقتصاد ایران، همواره یکی از مناقشه برانگیزترین موضوعات، دوگانه حرکت به سمت سیاست های مبتنی بر تجارت آزاد در برابر سیاست ها و مداخلات حمایت گرایانه در حوزه سیاست های تجاری-صنعتی بوده است. این دوگانه به طور خاص در مقاطعی که نظام سیاستگذاری در آستانه تصمیم گیری درباره سطح و شیوه اعمال سیاست های تعرفه ای، محدودیت های تجاری و تعیین تکلیف الزامات قانونی نظیر مواد (۵) و (۱۶) قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور قرار می گیرد، اهمیت مضاعف دارد. گزارش حاضر با تمرکز بر دامنه موضوعی سیاست های تجاری– صنعتی، می کوشد چارچوبی تحلیلی برای فهم و تنظیم نیروهای مؤثر بر این تصمیمات فراهم کند.

در ادبیات متعارف تجارت آزاد بین المللی، معمولاً دو نیروی اصلی به عنوان منشأ خیر اجتماعی، توسعه اقتصادی و افزایش رفاه معرفی می شوند که عبارت اند از: نیروی «گسترش صادرات در نتیجه دسترسی به بازارهای خارجی» و «بهره مندی از واردات ارزان تر کالاها و نهاده های تولید». با وجود پذیرش آثار مثبت این دو نیرو، تجربه کشورهای مختلف نشان می دهد که نیروی سومی نیز در فرایند آزادسازی تجاری نقش آفرین است که می تواند آثار نامطلوبی بر مسیر توسعه صنعتی برجای گذارد. نیروی سوم با عنوان «اثر اقتصاد مقیاس و اندازه بازار داخلی» که ریشه در وجود بازدهی های فزاینده به مقیاس و اهمیت اندازه بازار داخلی دارد، در صورت کوچک شدن بازار داخلی صنایع، می تواند به خروج آنها از مقیاس بهینه تولید، افزایش هزینه ها و تضعیف توان رقابتی منجر شود؛ وضعیتی که در ادبیات توسعه با مفاهیمی نظیر صنعتی زدایی زودرس، قفل شدگی در سطوح پایین توسعه یا تعادل کمتر از حد بهینه صنعتی سازی شناخته می شود. بر همین اساس، مسیر توسعه صنعتی کشورها نه حاصل انتخاب ساده میان تجارت آزاد یا حمایت گرایی، بلکه نتیجه تعامل و موازنه میان این نیروهای متضاد است. گزارش حاضر با شناسایی این نیروها، زمینه لازم برای جمع بندی و تعیین تکلیف آنها در فرایند تصمیم گیری سیاست های تجاری– صنعتی کشور را فراهم می کند.

متن کامل این مقاله را می توان از اینجا دریافت کرد.