• محله ما، تحقق مشارکت واقعی برای اولینبار در کشور
شعار شهروندمحوری، هوشمندسازی و امیدبخشی بهعنوان رویکرد اصلی منتخبان دوره پنجم شورای شهر مشهد و شهردار منتخب برگزیده شده است. ازآنجاکه تحقق این امر بایستی در کلیه امور و اقدامات کلان و خرد مدیران شهری صورت پذیرد و آثار و نتایج آن در زندگی روزمره شهر و شهروندان آشکار شود، معاونت فرهنگی شهرداری مشهد بهعنوان متولی اصلی ارتباط با مردم، تحقق این امر را به شورای اجتماعی محلات سپرده است. چنین تصمیم هوشمندانهای حاکی از آغاز «تغییر» در رویههاست که رویکرد از بالا به پایین را معکوس کرده و رویکردی مشارکتی، همکارانه و دموکراتیک در پیش میگیرد. در واقع مشارکت در طرح محله ما از نوع مشارکت واقعی است که مردم در تمامی مراحل طرح از تعریف نیازها تا پیشنهاد طرح و سپس نظارت بر اجرای آن حضور دارند و مشارکتی از جنس شعاری و محدود نیست. طرح محله ما بهعنوان نخستین تجربه شهرسازی مشارکتی و حضور مردم در تمامی مراحل، اعم از تصمیمسازی و تصمیمگیری، بهعنوان نمونهای بيبدیل در کشور از 1396 در شهر مشهد آغاز شده و ميتواند در جایگاه الگو در کل کشور مورد استفاده قرار گیرد. با توجه به فقدان سابقه اجرائی در این زمینه در سالهای قبل و تصمیمگیریهای متمرکز در حوزه مدیریت شهری، نبود اعتماد عمومی نسبت به شهرداری و همراهینکردن شهروندان، گامهای اول این پروژه با دشواريهایی در زمینه همراهسازی مدیران شهری در سطوح مختلف توأم بوده است؛ اما اکنون و پس از گذشت دو سال از شروع این پروژه، ثمره اعتماد به مردم و تصمیمگیری بر مبنای نظرات آنها آشکار شده است. • اهداف پروژه محله ما آنچه طرح محله ما را از سایر اقدامات مدیریت شهری متمایز ميکند، اجرای پروژههای خردمقیاس محلی با حضور حداکثری شهروندان در تمامی مراحل اعم از نیازسنجی، جمعبندی نیازها و طراحی است. این طرح با هدف تقویت هویت محلی بهمنظور افزایش حس تعلق و ارتقای فرهنگ مشارکتجویی شهروندان منجر به حضور مؤثر آنان در فرایند کیفیتبخشی به محلات شده و در نهایت به افزایش رضایتمندی از مدیریت شهری خواهد انجامید. علاوه بر این، با افزایش نظارت مردمی بر اجرای پروژههای محلی، کیفیت اجرا افزایش خواهد یافت. از دیگر دستاوردهای این طرح ميتوان به فراگیری فرایند «گفتوگو» بین شهروندان در درجه نخست و بین شهروندان و مدیریت شهری در گام بعدی و در نهایت رسیدن به اجماع نظر اشاره کرد. •بستر اجرائی پروژه محله ما بستر اجرائیشدن این پروژه در بودجه مصوب سالانه شهرداری مشهد دیده شده است؛ بهطوریکه در راستاي اجرائيكردن «شهروندمحوري»، در تبصره 22 بودجه مصوب شهرداري مشهد، پنج درصد از سرجمع اعتبارات پروژههاي عمراني در سال 1398 و 10 درصد در سال 1399 به اجراي پروژههاي پيشنهادي شهروندان اختصاص يافته است و پیشبینی میشود این رقم در سال 1400 به 25 درصد برسد. •سابقه پروژه محله ما اين طرح در ابتدا در سال 1396 در دو محله با هدف بررسي قابليت اجرائي آن برگزار شد؛ اما به دليل استقبال مردم، توسعه پيدا كرده و در سالهای بعد با افزایش تعداد پروژهها، این رقم به 143 محله تا انتهای گام سوم رسیده است و در گام چهارم در کل شهر اجرائی خواهد شد. در واقع مشاركت مستقيم شهروندان در تصميمسازيها و تصميمگيريهاي مديريت شهري ازجمله اهداف محققشده در اين پروژه است؛ بهطوریکه پس از اجرای طرحهاي عمراني خردمقياس در سطح محلات، با نظر و درخواست مستقيم شهروندان، به مرور زمان افزايش مطالبهگري شهروندان رقم خورده است. با شروع پروژه در سال 98، اعتماد شهروندان به مديريت شهري چندان مشهود نبود؛ اما با گذر زمان و با اجراي سومين گام از اين طرح، درخواستهاي زيادي از سمت شوراهاي اجتماعي محلات برای اجراي اين پروژه در سطح محله مطرح شده است. اکنون پس از گذشت دو سال از شروع این پروژه و اخذ بیش از 155 هزار نظر مردمی، ميتوان ادعا کرد این پروژه بهعنوان مطالبه عمومی در سالهای آتی ادامه خواهد یافت. •اجرای پروژههای عمرانی خردمقیاس بهعنوان محصول پروژه محله ما اجرای پروژههای عمرانی با مقیاس خرد در سطح محلات، هرچند بهعنوان هدف اصلی این طرح نیست، اما بهعنوان محصول پروژه و نمود کالبدی آن در سالهای گذشته مطرح شده است. پروژههاي احداث پاتوق محلي، بهسازي پيادهرو و معابر سوارهرو، احداث و بهسازي زمينهاي فنسكشيشده ورزشي، بهبود و بهسازي پاركهاي محلي، نصب مبلمان و ست بازي كودك و وسايل ورزشي، اصلاح هندسي معابر شهري، زيباسازي فضاي شهري و تأمين نقوش ديواري، عمده پروژههاي اجراشده در طرح محله ما بوده که در مجموع با اعتباری در حدود 700 میلیارد ریال در سطح شهر اجرا شده است. •محله ما در نگاه شهروندان محمدرضا هدایت، رئیس شورای اجتماعی محله کلاتهبرفی در منطقه 12 شهرداری مشهد، ضمن نامبردن از مسائل موجود در محله، با بیان اجرای طرح «محله ما» در هستههای جمعیتی همچون اکبرآباد، مهدیآباد و حاجیآباد که در محدوده محله کلاتهبرفی قرار میگیرند، اشاره کرد طرحهایی مانند «محله ما» شهروندان را دلخوش خواهد کرد که مدیریت شهری در بحث اجرای پروژههای عمرانی در محلات، نظر آنها را جویا شده و بر اساس میل و خواسته مردم گام برمیدارد. امالبنین سپهری، عضو سابق شورای اجتماعی محله کلاتهبرفی و فعال فرهنگی نیز به اجرای طرح «محله ما» در محله کلاتهبرفی اشاره کرد و گفت: راستش را بخواهید، اول که گروه تسهیلگری برای توضیح طرح «محله ما» به کلاتهبرفی آمدند، شهروندان چندان مطمئن نبودند که این طرح اجرائی شود، برخی میگفتند این پروژه نیز مانند سالهای قبل بدون ثمر و بیپایان باقی خواهد ماند؛ از اینرو آنطور که باید و شاید در فرایند نیازسنجی طرح شرکت نکردند؛ اما اگر بار دیگر این طرح در محله کلاتهبرفی اجرائی شود، اهالی با اطمینان بیشتری از طرح استقبال خواهند کرد. سیدعباس رضوی، رئیس شورای اجتماعی محله چهاربرج، بزرگترین محله بلوار شاهنامه مشهد، ضمن تمجید از عملکرد گروه تسهیلگری طرح «محله ما» در محله خاطرنشان کرد: محله چهاربرج یکی از قدیمیترین سکونتگاههای ناحیه منفصل توس و در عین حال بزرگترین و پرجمعیتترین محله بلوار شاهنامه است که نزدیک به هفت هزار نفر جمعیت و بیش از دوهزارو ۵۰۰ خانوار در حال سکونت دارد. علاوه بر این، محله چهاربرج از نگاه گردشگری مورد توجه بسیاری از شهروندان مشهدی و غیرمشهدی است و سالانه تعداد زیادی گردشگر از این محله بازدید میکنند؛ بنابراین اجرای پروژههای عمرانی در چهاربرج دارای اولویت است. وی در ادامه با بیان اینکه طرح «محله ما» برای اهالی از جذابیت ویژهای برخوردار است، تأکید کرد: اجرای پروژههای عمرانی با توجه به درخواست و نیاز اهالی از محسنات طرح «محله ما» است که شهروند را در آبادانی محله خود سهیم میکند. با اجرای این طرح، نگاه از بالا به پایین شهرداری محو شده و شهروندان خود را در کنار مدیریت شهری میبینند. رضا احمدزاده، یکی از اهالی محله ارشاد، منطقه یک شهرداری مشهد، درباره طرح اجراشده در این محله بیان کرده است: اجرای طرح «محله ما» در محله ارشاد بسیار ارزنده و خوب است. به واسطه آن، ناهمواریهای پیادهرو که در این سالها ایجاد شده بود، از بین رفته و اکنون ساکنان محله رفتوآمد راحتتری دارند. وی افزود: امیدواریم طرح محله ما در سایر قسمتهای محله نیز اجرا شود. ساکنان راضی هستند و همبستگی اهالی نیز بیشتر شده است. طرح و رنگ اجراشده بسیار زیبا و چشمنواز است و هر عابری را به مدتی ایستادن در این فضا سوق میدهد. همچنین بیشتر ساکنان این محدوده سالمند هستند و مسیر رفتوآمد برای آنها هموار شده است. خطیبی که از کسبه محله ارشاد گفت: طرح و فضاسازی اجراشده خوب بود و در محله تنوع ایجاد شد. از طرف دیگر، کفپوشهای قدیمی این مسیر شکسته شده و تردد شهروندان را با مشکل روبهرو کرده بود. گرچه فضای بوستان در اطراف مجتمع قرار دارد و کمی عمومی نیست، ولی تردد در این محدوده زیاد است و همه از این تغییرات احساس رضایت دارند. «محله ما» بهعنوان الگوی مدیریت شهری در سالهای آتی؛ از مشهد به تمام كشور طرح «محله ما» يك مدل ابتدايي نوين در مديريت شهري است كه مردم هم در آن تصميمگيرنده هستند و مديران شهري، مجري خواستههاي مردم. به نظر ميرسد در آينده همين مدل ابتدايي در تمام شهرهاي بزرگ كشور فراگير شود و پروژههاي بزرگتر نیز با كمك و نظر مردم انجام خواهد گرفت كه البته اين امر نياز جامعه در سالهاي نهچندان دور بوده و گريزي از آن نيست. اگر چنين شرايطي به وجود آيد، شهرداري مشهد داراي تجربههاي ارزشمندي در اين زمينه است و آمادگي انطباق با وضعيت جديد را خواهد داشت.