بیانی بصری از حالتی ناخودآگاه

گروه هنر: «هانى نجم» تابه‌حال هشت نمایشگاه از سبک «دودلینگ آرت» در ایران برگزار کرده است. Doodling یا Doodle Art هنری سرگرم‌‌کننده است که در کشور ما کمتر به آن پرداخته شده.دودلینگ، نوعی طراحی است که در آن هنرمند تلاش می‌کند افکار خود و آنچه ذهن شلوغش را به هم ریخته، در طرح‌هایی درهم و برهم به تصویر درآورد.با این نگاه با هانی نجم گفت‌وگو کردیم :

«دودلینگ آرت» چیست؟ نوعی تمرین خط‌خطی‌کردن است با پشتیبانی عقل و نه‌فقط شهود. فرد ابتدا به هر طریقی که می‌تواند باید تمرکز کند. خط‌خطی‌کردن به دستان شما اجازه می‌دهد تا تکانه‌هاى ذهنی شما را دنبال کنند. بنا‌بر‌این بهترین حالت هنگامی است که بتوانید به یک خلسه ملایم فرو روید و فارغ از ذهن هوشیار خود شوید. در ادبیات، این کار را «نوشتن اتوماتیک» می‌نامند. تفاوت «خط‌خطی» با «نوشتن اتوماتیک» این است که نوشتن اتوماتیک، بیشتر گرایش به تمرکز روی کلمات متوالی دارد. در خط‌خطی ما می‌خواهیم صرفا ذهن ناهوشیار را به یک شیوه خیالی به کار بگیریم و تصاویری را که از ناخودآگاه به سطح می‌آیند، ثبت کنیم. هنگامی که خط‌خطی به پایان رسید، برای مدتی کاغذ را کنار بگذارید. بعد از آرام‌شدن به آن نگاهی بیندازید. کم‌کم احساسات جدید یا ایده‌هایی نو از آن دریافت خواهید کرد؛ حتی ممکن است ساختارهایی حقیقی در خط‌خطی‌های خود پیدا کنید که در‌‌این‌صورت احتمالا به ‌طور ناخودآگاه راه‌حل مشکل‌تان را به صورت یک ساختار طراحی کرده‌اید. در این مرحله خط‌خطی‌ها به «دودلینگ» ارتقا پیدا می‌کنند. وقتی دودلینگ به عادت روزمره تبدیل شود و از فرایند گنگ و سرگشتگی خارج شود، گویی فرد نیز از سرگشتگی رها شده و کمتر دچار حالات روحی نامعلوم می‌شود. کنترل بر روحیات و مدیریت بر روان شخصی، از ویژگی‌های انسان آگاه دوران جدید است. نکته بسیار مهم این است که در مرحله خط‌خطی، فرد تحت تأثیر ضمیر ناهوشیار است؛ اما در «دودلینگ» فرد با تسلط بیشتر بر خویشتن خویش، از منبع لایزال ضمیر ناهوشیار به‌عنوان ماده خام بهره می‌گیرد. ارتباط دودلینگ با ناخودآگاه چیست؟ دودلینگ بیانی بصری از حالتی ناخودآگاه است که قدرت پنهان ذهن ناخودآگاه را به صورت نمادین آزاد می‌کند. دودلینگ به‌عنوان یک روش جذاب در تصویرگرى، منبعى بکر و خاص است که تاکنون به‌ طور جدى و کاربردى از آن استفاده نشده است و چنانچه در زمینه‌هاى تحقیقاتى مختلف از‌جمله عملکرد مغز و مطالعات تصویرى از آن استفاده شود، نتایج منحصر‌به‌فردى را در بر خواهد داشت. دودلینگ در هنر‌درمانى نیز می‌تواند کاربرد داشته باشد. پس دودلینگ نوعى زبان تصویرى است؟ پیکاسو می‌گوید 50 سال طول کشید تا توانستم مثل کودکان نقاشى کنم یا مارک شاگال که توصیه می‌کند براى یک بار هم که شده به کودکى خودتان بازگردید. تحقیقاتى در دانشگاه کمبریج از سوی جسیکا کانى در سال ٢٠١١ انجام شد و کودکانى را دعوت کردند تا با انگشت روی دیوار نقاشى کنند و این نقاشى‌ها با نقاشی‌هاى روی دیوار Rouffignac روفیگناک (غار صد ماموت که مربوط به 13 هزار سال پیش هست) مقایسه کردند و دیدند نقاشى کودکان با بداهگى شروع شده و با انسجام و هدف بیشتری ادامه پیدا کرده است. می‌توان گفت نقاشى‌هاى غار روفیگناک، پیشینه کودکان امروزى است که به همین شیوه از سنین سه تا هفت‌سالگى مشغول نقاشى هستند. تفاوت «خط‌خطى» ، «دودلینگ» و «طراحى اتوماتیک» چیست؟ خط‌خطى شاید ابتدایی‌ترین شکل علامت‌گذاری یا «نقاشی» است که در نقاشی‌های اولیه و کودکان نقشى سازنده بازى می‌کند. در حالی که «دودلینگ» هنوز یک پدیده گسترده است، دغدغه‌اى عمدتا بزرگ‌سالانه محسوب می‌شود که معمولا در جلسات یا تماس‌های تلفنی با ذهنیت غیابی (بى‌پروا) تولید می‌شود. اما «طراحی اتوماتیک» یک شیوه ابداعى نمایشى‌تر و مفصل‌تر است که در حالتى شبیه به خلسه (سرگشتگى) انجام و گاهی در ملأعام اجرا می‌شود. کسانی که مانند خط‌خطى و دودلینگ، درگیر آن می‌شوند، لزوما هنرمندان آموزش‌دیده‌اى نیستند، اما نتایج می‌تواند حیرت‌انگیز باشد. به دلیل ماهیت خودجوش و ابتکار، هر یک از این سه شیوه نقاشى از سوی هنرمندان مدرن اتخاذ و اقتباس شده است. آثار مشهور «دودلینگ» متعلق به کیست؟ بنابر بررسی های «دیوید گرینبرگ» از بین ٤٤ رئیس‌جمهورهاى آمریکا، ٢٦ نفر در جلسات خود از «دودلینگ» استفاده می‌کردند.ازشخصیت‌هاى مشهور مى‌توان از آلبرشت دورِر، داستایوفسکى، «دسیروس اراسموس»تا افراد ناشناس قرن ١٦میلادی و... نام برد که دودلینگ‌هاى آنها «ارنست گامبریج»، ‌مورخ مشهور هنر را در مطالعات رسمى و معتبرش مسحور و شیفته کرده بود. آیا «دودلینگ آرت» انواع مختلفی دارد؟ بله. پنج نوع مختلف دارد. Zentangle روش هندسى است که یک راهب بودایى آن را ابداع کرد که بر اساس مکتب «ذن» و «مدیتیشن» انجام می‌شود. از یک نظم ازپیش‌تعیین‌شده شکل می‌گیرد و به نوعى آگاهانه است. Zendoodling ریشه در zentangle دارد ولی از نظم هندسی خارج شده و بیشتر به سمت doodling و خطوط ناخودآگاه گرایش پیدا می‌کند. Stendoodling ابتدا شابلونی را درست می‌کنید و بر اساس شابلون اولیه و تکرار آن طرح شکل می‌گیرد. Mandalas ریشه در زبان سانسکریت دارد به معنای دایره که قدیمی‌ترین روش مدیتیشن بوده . تفاوت آن با بقیه در این است که از رنگ استفاده می‌شود و هر رنگ هم مفهوم خاصی دارد. Doodle Art اگر جزء این چهار دسته نباشد، جزء «دودلینگ» است و در انگلیسی به کسی که وقتش را هدر می‌دهد، معنی می‌شود. سبک و فرم خاصی ندارد. اغلب به عنوان یک هنر غیرارادی و بدون فکر توصیف می‌شود که این توصیف شایسته این هنر نیست! چون برعکس تمرکز ایجاد می‌کند. «دودلینگ آرت» لزوما یک پیگیرى بدون فکر نیست. چون نظم، انضباط و لذت خاصى پشت هر طرح وجود دارد که در ابتدا به صورت ناخودآگاه شکل گرفته است.