گفتوگو با رئیس اداره انجمن اولیا و مربیان شهر تهران
انجمن اوليا و مربيان، نماد مشارکت مردمي در آموزش رسمي
آغاز همکاري خانه و مدرسه در قالب انجمن به سال ۱۳۲۶ شمسي برميگردد. در آن سال شورايعالي فرهنگ، تشکيل اين انجمنها را در همه آموزشگاهها همراه با شرح وظايفشان تصويب کرد. در سال ۱۳۴۶ شمسي، انجمن اوليا و مربيان ايران تأسيس شد و به ثبت رسيد. اکنون بيش از نيمقرن از تأسيس انجمن اوليا و مربيان ميگذرد و نقش و مشارکت خانوادهها در امر تربيت فرزندانشان جايگاه رسميتري پيدا کرده است. در اين زمينه سيدصدرا خوشقدم، رئيس اداره انجمن اوليا و مربيان آموزشوپرورش شهر تهران، از نقش اين انجمن در تمرکززدايي از ساختار آموزشوپرورش ميگويد که در ادامه ميخوانيد.
انجمن اوليا و مربيان در ساختار آموزشوپرورش چه جايگاهي دارد؟ آموزشوپرورش يک کل است که اجزای آن با کنار هم قرارگرفتن معنا پيدا ميکنند. وقتي بحث تربيت انسان است، اجزا موظف هستند با تمام قوا از همه توان خود در اين راستا استفاده کنند. انجمن اوليا و مربيان با توجه به نقش و وظيفه مهمي که برعهده دارد، در ساختار رسمي وزارت آموزشوپرورش جايگاه ويژهاي با اختيارات و فعاليتهاي متفاوت دارد. به لحاظ فعاليت هرآنچه مرتبط با موضوع خانواده است در ساختار انجمن اوليا و مربيان تعريف پيدا ميکند؛ چه در بُعد آموزشي و چه در بُعد پرورشي. به لحاظ ساختاري يکي از وظايفي که برعهده اين اداره قرار گرفته، آموزش و آگاهي به خانواده است. اين آموزشها معمولا در راستاي نحوه تعامل بين فرزند و خانواده و مدرسه است که سه عنصر مهم تعليم و تربيت هستند. با رشد جوامع و پيشرفتهاي علمي و فناوري و پيچيدگيهاي جوامع، آسيبهاي اجتماعي هم شکل گرفتند که قطعا مانعي بزرگ در مسير تعليم و تربيت است. اينجاست که يکي از نقشهاي مهم انجمن اوليا و مربيان مشخص ميشود و آموزشهاي لازم را در جهت تربيت درستتر و بهتر به خانوادهها عرضه ميدارد و سعي ميکند سه عنصر مهم تعليم و تربيت؛ يعني خانواده، مدرسه و دانشآموز را به هم نزديکتر کند. بعضا اين روزها مشکلاتي در خانوادهها ميبينيم که ناشي از عدم آموزش مناسب خانوادههاست. اين آموزشها در جامعه ما متولي مشخص و رسمي ندارد و گروههايي به صورت ناهماهنگ و نامنسجم ورود پيدا ميکنند که نتايج خيلي تأثيرگذاري به وقوع نميپيوندد. ازاينرو انجمن اوليا و مربيان در اين حوزه و در ارتباط با نوع تعامل فرزند، خانواده و مدرسه، دورههاي آموزشي براي خانوادهها برگزار ميکند. وظيفه انجمن در اين خصوص اين است که بتواند خانواده را به آموزشوپرورش رسمي وصل و همچنين ارتباط آنها را تسهيل کند تا فرزند که محصول معنوي خانواده و نهاد تعليم و تربيت است بتواند آموزش و پرورش بهتري داشته باشد. يکي ديگر از وظايف ساختار رسمي انجمن اوليا و مربيان بحث خدمات مشاورهاي به خانوادههاست. در مناطق آموزشی و پرورشي، مراکز مشاوره خانواده به نام «پيوند» وجود دارد که خدمات مشاورهاي به خانوادهها و دانشآموزاني که نيازمند اين مهم هستند، ارائه ميکند. اينجا هم بحث تسهيل تعليم و تربيت فرزند است که از طريق کاهش مسائل و مشکلات حاشيهاي براي ايشان و خانواده به وجود آمده. انجمن اوليا و مربيان با توجه به وظيفه ذاتي خود که حمايت همهجانبه از خانواده را داراست، در حد توان خود سعي در جذب مشارکت مردمي و خيرين به صورت حمايتهاي مادي و معنوي از خانوادههاي نيازمند ميکند. هدف ما در اين قسمت، هم حمايت از کيان خانواده و هم تسهيل تعليم و تربيت فرزند از طريق کاهش مشکلات خانوادگي وي است. چه تعداد مرکز مشاورهاي پيوند در سطح شهر تهران وجود دارد؟ در سطح شهر تهران 22 مرکز مشاوره فعال و نزديک 70 مشاور متخصص در حوزههاي مختلف داريم. با توجه به حساسيت کار با خانواده سعي ميشود مشاوران مراکز مشاوره خانواده از بين افراد متخصص و فارغالتحصيلان رشتههاي مشاوره و روانشناسي با تحصيلات عاليه انتخاب شوند و پروسه انتخاب و مصاحبه را بگذرانند تا بتوانند بهترين خدمات را به خانوادهها و دانشآموزان ارائه دهند. اگر در مراکز مشاوره ما خانوادهها به خدمات فراتري نياز داشتند، آنها را به سازمانهايي که با آنها در ارتباطيم و تأييد شدهاند معرفي ميکنيم تا تيمهاي تخصصيتري به مشکل خانواده و دانشآموز بپردازند. انجمن اوليا و مربيان چه تعداد مدرس آموزش خانواده دارد و چگونه اين مدرسين انتخاب ميشوند؟ مدرس کسي است که يکسري صلاحيتهاي علمي و تخصصي و شخصيتي داشته باشد تا بتواند با مهارتهاي لازم و ارتباط درست خانواده را اقناع و آموزشها و آگاهيهاي لازم را منتقل کند. بالغ بر 550 نفر مدرس آموزش خانواده متخصص در سطح شهر تهران است که مراحل جذب را از طريق آزمون کشوري طي کرده و آموزشهاي لازم را ديدهاند. به لحاظ آييننامه آموزش خانواده، در طول سال تحصيلي هر مدرسه موظف است حداقل پنج جلسه آموزش خانواده براي اوليای دانشآموزان برگزار کند. معمولا مباحث اين آموزشها موضوعاتي است که خانواده امروزي به آنها نياز دارد؛ مانند موضوع مهارتهاي زندگي، نحوه تعامل با فضاي مجازي، آشنايي با رفتارهاي پرخطر و آسيبهاي اجتماعي. درصدي از اين جلسات هم خاص مشکلات بومي آن منطقه است. مدرس آموزش خانواده بايد بداند در چه منطقهاي از تهران چه آموزشي داشته باشد و متناسب با بافت منطقه و مشکلات محلي آموزشهاي لازم را ارائه کند. يکي از راههاي ارتباطي ما با خانوادهها همين آموزش خانواده است و سعي ميکنيم اهداف و برنامههاي تعليم و تربيت را به اين طريق به خانوادهها منتقل کنيم. هر چندسال يکبار آزمون جذب مدرس آموزش خانواده در سطح شهر تهران داريم که بعد از قبولي در آزمون و مصاحبه علمي و شخصيتي تحت عنوان مدرس آموزش خانواده وارد اين عرصه ميشوند. تنها اين افراد حق آموزش به خانوادهها را در مدارس دارند. با توجه به نقش فعال خانوادههاي دانشآموزان بهواسطه اين انجمن، به نظر شما انجمن اوليا و مربيان تا چه اندازه ميتواند در تمرکززدايي از ساختار آموزش و پرورش نقش ايفا کند؟ يکي از وظايف دفتر انجمن اوليا و مربيان تشکيل انجمنهاي مردمي در تمام مدارس است. اين تشکل را بايد بهجرئت بزرگترين تشکل مردمنهاد دانست که وظيفه سنگين و مهم تسهيل تعامل بين مدرسه و خانواده را بر عهده دارد. اين تشکل مردمنهاد که به صورت واقعي در تمام ابعاد تصميمگيريهاي آموزشي و تربيتي که خود مردم ذينفع هستند پيدا ميکند و تجربه موفقي از مشارکتهاي مردمي در کنار نهادهاي رسمي است. نحوه شکلگيري اين انجمنها به اين صورت است که در بازه زماني خاصي که از يکم تا ۱۵ مهر است از تمام اولياي دانشآموزان مدرسه دعوت رسمي جهت برگزاري انتخابات و تشکيل انجمن اوليا و مربيان مدرسه صورت ميگيرد. در اين خصوص آييننامه و شيوهنامههاي مصوب وزارت آموزش و پرورش وجود دارد که نحوه شکلگيري و انجام انتخابات را تشريح ميکند. در هر مدرسه ميانگين بين هفت تا ۱۳ نفر از افراد واجد شرايط با رأي مستقيم قريب به دوسوم اوليا به عنوان انجمن مدرسه انتخاب ميشوند و تا پايان سال تحصيلي وظايف رسمي خود را انجام ميدهند. رئيس انجمن مدرسه در شوراي مدرسه که مهمترين رکن واحد آموزشي و مهمترين جا براي تصميمگيريهاي مدرسه است، عضويت دارد. ما در سطح شهر تهران نزديک به چهارهزارو 200 مدرسه داريم که به تبع آن، چهارهزارو 200 انجمن و تشکل مردمنهاد با جمعيتي بالغ بر 30 هزار نفر داريم و در کارگروههاي تخصصي مثل علمي، آموزشي، فرهنگي، پرورشي، مالي، عمراني و بهداشت و سلامت فعاليت ميکنند. با اين جمعيت ۳۰ هزار نفر و ۹ هزار کارگروه تخصصي بيشترين بارش فکري و همکاري مردمي با تعليم و تربيت رسمي در سطح شهر تهران صورت ميگيرد. اينجاست که ميتوانيم ادعا کنيم با پيادهکردن سياستهاي دفتر انجمن اوليا و مربيان بحث تمرکززدايي و واگذاري بخشي از فعاليتها به خود مردم تحقق پيدا ميکند. طرح پارلمان والدين که چندسالي موضوع آن مطرح شده بود اکنون چه سرنوشتي پيدا کرده است؟ اين طرح با اسم پارلمان خانواده يا هر اسم ديگري که شايد بعدا نامگذاري شود مراحل پاياني خود را طي ميکند. به صورت غيررسمي شکلگيري اوليهاي از اين پارلمان صورت گرفت و در سال تحصيلي هم ديداري با وزير محترم وقت آموزش و پرورش داشتند. در ساختار انجمن مدارس، افرادي که به عنوان شوراي مدرسه انتخاب ميشوند، يک نفر به عنوان رئيس انجمن انتخاب ميشود. تمام رؤساي انجمنهاي مدارس هر منطقه آموزش و پرورشي تهران دور هم جمع شده و با برگزاري انتخابات شوراي مرکزي منطقه آموزش و پرورش را که متشکل از شش نفر است، تشکيل ميدهند. سپس از بين شوراي مرکزي مناطق ۱۹گانه به علاوه انجمن مدارس استثنائي تهران انتخابات شوراي مرکزي انجمن اولياي شهر تهران را برگزار ميکنند و اين شوراي مرکزي با شش عضو براي مدت دو سال شروع به کار ميکند. قرار است تمام شوراي مرکزي انجمن اولياي استانها جمع شوند و براي انتخاب انجمن کشور يا همان پارلمان خانواده انتخابات برگزار کنند. به اين صورت خانواده در سطح کلان و در تمام ابعاد تصميمگيريهاي وزارت آموزش و پرورش دخيل ميشود. برنامه انجمن براي برقراري پيوند ميان گروه مديران مدارس و انجمن اوليا و مربيان چيست؟ چندسالي است با توجه به هستهايشدن خانوادهها، با موضوع فرزندمحوري مواجه هستيم و فرزندان در خانواده بيشتر مورد توجه قرار گرفتهاند. به همين دليل خانوادهها به سمت مدارس کشيده شدهاند چون آينده فرزندان و دانشآموزانشان از اهميت بيشتري برخوردار شد و احساس نياز کردهاند که در سياستگذاري و تصميمگيريهاي آموزش و پرورش بيشتر مشارکت کنند. رئيس انجمن اوليا جزء ارکان اصلي شوراي مدرسه شده است. دفتر انجمن اوليا در قالب دستورالعملها، شيوهنامهها و قوانين سعي در تسهيل و ارتقاي روابط خانواده با مدرسه دارد. تمام تصميمات مهم مدرسه در شوراي مدرسه گرفته ميشود و بايد حتما در اين شورا نماينده خانواده حضور داشته باشد. از اين رو مديران به انجمن اوليا به عنوان يک رقيب يا يک جايگاه صوري نگاه نميکنند و انجمن در مدارس را به عنوان بازوي مشارکتي خود در اداره امور مدرسه پذيرفتهاند. مديران پذيرفتهاند که هرکجا انجمن اوليا فعالتر باشد مدرسه موفقتر و پيشروتر است. با توجه به تعريف و جايگاه انجمن اوليا و مربيان در سند تحول، چشمانداز شما از آينده اين انجمن چيست؟ در سند تحول کلمه خانواده بارها تکرار شده و روي اين موضوع تأکيد بسياري وجود دارد. درواقع خانواده به عنوان يکي از اضلاع تربيت در سند بسيار جدي گرفته شده است. آنطور که سند هم اشاره کرده است بيشترين برنامه ما آگاهيدادن به خانوادههاست تا هم در تعليم و تربيت رسمي دانشآموز مشارکت کند و هم اگر جايي خانواده اين آگاهي را ندارد انجمن اوليا و مربيان وظيفه آگاهيرساني را انجام دهد. در گذشته اين تصور وجود داشت که خانوادههاي سطح بالا به لحاظ مالي عضو انجمن ميشوند اما اين نگاه اکنون وجود ندارد و خانوادههايي که ايدههاي نو و دغدغه نسبت به مسائل فرزندانشان دارند حضور فعالتري در انجمن اوليا و مربيان دارند. از اين رو جايگاه خانواده در برنامهريزيهاي آموزشي و پرورشي تغيير کرده و ارتقا يافته است. اما انجمن اوليا و مربيان در شهر تهران هدف اصلي خود را آموزش و آگاهي دادن به خانواده در مسائل رفتاري و تربيتي ميداند. در حوزه نحوه رفتار با فرزند، بعضي از خانوادهها از بسياري از مسائل روز تربيتي اطلاع کافي ندارند. براي رفع اين نقيصه آموزش خانواده اولويت و دغدغه اصلي اداره انجمن اوليا و مربيان است. البته ناگفته نماند که کارهاي غيراصلي و ضروري برعهده دفتر انجمن است و بار مسئوليت اين انجمن را زياد کرده و ناگزير ممکن است وقت و انرژي زيادي براي اين موضوعات غيراصلي صرف شود. موضوعاتي مانند سرويس حملونقل دانشآموزي که اميدواريم از انجمن تفکيک شود تا کارهاي بهتري بتوان در حيطه رفتاري و تربيتي انجام داد.