اس-400 روس رودرروی پاتریوت آمريكايي

عملکرد نه‌چندان مقبول و هزینه‌های میلیاردی سامانه‌های دفاعی آمریکایی، متحدان واشنگتن را به فکر خرید سامانه اس-400 روسی انداخته است. با وجود اینکه هزینه خرید سامانه موشکی آمریکایی پاتریوت و حتی سامانه روسی اس-400 به میلیاردها دلار می‌رسد؛ اما هنوز هم این دو سامانه مشتاقان زیادی در بازار تجهیزات و سامانه‌های نظامی جهان دارند و در سال‌های اخیر اقبال به مدل روسی آن بسیار بیشتر بوده است. طبیعتا متحدان آمریکا، تمایل بیشتری به استقرار سامانه پاتریوت در کشور خود دارند و شرکای روسیه از‌جمله ترکیه و چین نیز به‌تازگی اقدام به خرید و استقرار سامانه اس-400 کرده‌اند. علاوه‌ بر ‌این دو کشور که در بازار جهانی تسلیحات نظامی رقیب روسیه به شمار می‌آیند، به‌تازگی هند نیز در پی سردی روابط خود با ایالات متحده، اعلام کرده که قصد دارد سامانه اس-400 را از روسیه خریداری کند. دولت هند که زمانی خریدار عمده تجهیزات نظامی آمریکایی بود، در سال‌های اخیر به بهبود رابطه خود با روسیه پرداخته است. چنین چرخشی را در دیگر متحدان آمریکا نیز می‌توان مشاهده کرد. عربستان سعودی که همچنان بزرگ‌ترین خریدار تسلیحات نظامی آمریکا محسوب می‌شود، می‌خواهد سامانه اس-400 را از روسیه خریداری کند. عراق و مراکش هم برای استقرار این سامانه در کشورهای خود با مسکو وارد مذاکره شده‌اند. در‌این‌میان پاتریوت تنها سامانه‌ای نیست که توان رقابت با اس-400 را دارد. سیستم دفاعی «تاد» که برای رهگیری و کنترل موشک‌های بالستیک در ارتفاع زیاد طراحی و ساخته شده، هم رقیب دیگری برای اس-400 محسوب می‌شود؛ اما آمریکایی‌ها هنوز این سامانه را برای فروش بین‌المللی در نظر نگرفته‌اند. پاتریوت یا اس-400؛ کدام‌یک قوی‌تر است؟ در‌حال‌حاضر اس-400 را باید پیشرفته‌ترین سیستم موشکی دفاع هوایی در جهان دانست و سامانه پاتریوت نیز از بسیاری جهات مشابه این سامانه روسی است و می‌تواند با اس-400 رقابت کند. هر دو سامانه آمریکایی و روسی می‌توانند هواپیماها و موشک‌های بالستیک را هدف قرار دهند. اس-400 قادر است اهداف با سرعت 17 کیلومتر در ساعت را در هوا هدف قرار دهد؛ در‌حالی‌که پاتریوت اهدافی با سرعت هشت کیلومتر را می‌تواند منهدم کند. یکی دیگر از مزایای اين سامانه روسي این است که می‌تواند 72 هدف را به طور هم‌زمان زیر نظر داشته باشد و 160 هدف را در یک زمان رهگیری کند؛ اما این ارقام در پاتریوت کمتر است. این سامانه آمریکایی در پارامترهای مشابه تنها 36 هدف را می‌تواند تحت نظارت داشته باشد و 125 هدف را نیز قادر است رهگیری کند. درباره فاصله با اهداف هم سامانه روسی دست بالا را دارد. اس-400 این توانایی را دارد که تا فاصله 600 کیلومتری هدفی را جانمایی کند و اگر این هدف به 400 کیلومتری رسید، قادر به انهدام آن است؛ اما پاتریوت توان جانمایی یک هواپیما در فاصله 180 کیلومتری و یک موشک در فاصله صد کیلومتری را دارد. سامانه تاد هم در مقایسه با اس-400 نقاط ضعف درخور‌توجهی دارد. تاد فقط یک سامانه ضد‌موشکی محسوب می‌شود و قادر است موشک‌های بالستیک در ارتفاع زیاد (حداقل 40،50 کیلومتر) را هدف قرار دهد؛ بنابراین این سامانه در مقابله با جنگنده‌ها یا هواپیماهای جاسوسی و استراتژیک هیچ‌گونه کارایی ندارد. عملکرد ضعیف پاتریوت سامانه پاتریوت در جنگ‌های دهه‌های اخیر در منطقه استفاده شده و نتوانسته به طور کامل رضایت ایالات متحده یا متحدانش را جلب کند. پس از جنگ اول خلیج فارس در سال 1991 افشا شد که سامانه پاتریوت که از عربستان سعودی و اسرائیل محافظت می‌کرد، فقط توانست درصدی از موشک‌های اسکاد شلیک‌شده از سوی عراق را منهدم کند و این نقص، دست‌کم در یک مورد تراژدی به بار آورد و حمله موشکی عراق به پایگاه نظامی آمریکا در ظهران عربستان در فوریه 1991 باعث کشته‌شدن 27 نظامی شد. در سال 2003 عملکرد این سامانه کمی بهتر شد؛ اما هنوز هم کاستی‌هایی داشت. پاتریوت در روزهای اول حمله ایالات متحده به عراق نتوانست تمام موشک‌های بالستیک تاریخ‌‌گذشته را که از سوی نظامیان صدام حسین شلیک شده بود، منهدم کند. آن زمان، توانایی هدف‌گیری اهداف با سرعت کم و حمله به اهدافی غیر‌واقعی از‌جمله مهم‌ترین نواقص این سامانه برشمرده شدند. سامانه پاتریوت پس از حضور در دو جنگ 1991 و 2003 به‌روزرسانی شد و برخی نواقص آن برطرف شد؛ اما در جریان جنگ عربستان و حوثی‌های یمن باز هم نواقص گذشته نمایان شد. موشک‌های شلیک‌شده از سوی حوثی‌های یمن که شباهت زیادی به موشک‌های استفاده‌شده حکومت صدام دارد، بارها از سامانه‌های پاتریوت مستقر در جنوب عربستان گذر کردند. حمله موشکی حوثی‌های یمن به ریاض در سال 2017 یکی از این حملات بود. این کاستی‌ها در عملکرد سامانه پاتریوت باعث شده تا قابلیت این سامانه در شرایط جنگی با تردیدهایی جدی روبه‌رو شود. اس-400 بدون کارنامه با وجود اینکه پاتریوت دست‌کم در سه جنگ حضور داشته و نواقص آن آشکار شده؛ اما سامانه اس-400 روس‌ها هنوز امتحان خود را پس نداده و در هیچ‌گونه موقعیت جنگی آزمایش نشده است. با وجود آنکه روسیه در سال‌های اخیر این سامانه را در سوریه مستقر کرده؛ اما هنوز استفاده نشده است. مقام‌های روسی و رسانه‌های نزدیک به حکومت روسیه ادعا کرده‌اند که این سامانه به‌خوبی توانسته منطقه پرواز ممنوع در سوریه را تحت کنترل داشته باشد؛ اما پرواز آزادانه جنگنده‌های اسرائیلی و دیگر هم‌پیمانان آمریکا در این مناطق، ادعای روس‌ها را با تردید روبه‌رو می‌کند. به‌تازگی چین هم اعلام کرده که قصد خرید سامانه اس-400 را دارد، آن‌هم در‌حالی‌که این کشور سیستم ضدموشکی و ضد‌جنگنده خود را در کشورش مستقر کرده است؛ اما کارایی‌نداشتن این سیستم، پکن را به فکر خرید سامانه دفاعي از روسیه انداخته است. در سال‌های اخیر جنگنده‌های آمریکایی بارها بدون هیچ مزاحمتی بر فراز دریای چین جنوبی و در مناطق تحت کنترل سامانه ضدموشکی این کشور پرواز کردند.