شعرهای محمود کیانوش

شرق: محمود کیانوش برای مخاطبان ادبیات چهره‌ای شناخته‌شده است. زمینه کاری او گستره وسیعی از ادبیات را دربر می‌گیرد؛ از شعر و داستان گرفته تا ترجمه و نقد ادبی و نوشتن شعر و داستان برای کودکان و نوجوانان و طنز اجتماعی. کافی است تنها به فهرست ترجمه‌های او نگاه کنیم تا گستره و تنوع کاری او را دریابیم. در این فهرست نام شاعران و نویسندگانی با سبک و سیاق‌های مختلف به چشم می‌خورد. «مالون می‌میرد» ساموئل بکت، «سیر روز در شب» یوجین اونیل، «زنی که گریخت» و «عشق در میان کومه‌های یونجه» هر دو از دی. اچ. لارنس، «شعر سیاهان امریکا»، «بازگشت به زادبوم» امه سه زر و «خانه برناردا آلبا»ی لورکا از جمله این ترجمه‌هاست. او همچنین 17 دفتر شعر، 17 اثر داستانی، 13 اثر در زمینه نقد ادبی، 8 دفتر شعر و 6 اثر داستانی برای کودکان و نوجوانان، مقالاتی در تعلیم و تربیت و سه اثر در زمینه طنز اجتماعی را در کارنامه خود دارد و آثاری نیز از او به زبان انگلیسی به چاپ رسیده است. کیانوش در زمینه ژورنالیسم ادبی نیز فعال بوده و مدتی عضو هیئت‌تحریریه مجله صدف و سردبیر این مجله و مدتی هم سردبیر مجله سخن بوده است. «کتابِ دوستی» مجموعه‌ای از شعرهای کیانوش است که اخیرا منتشر شده. این کتاب چنان‌که کیانوش خود در پیشگفتار آن نوشته گزیده شعرهای او از سال 1346 تا 1367 است به اضافه 5 شعر از گذشته‌های دورتر. کتاب همچنین مقدمه‌ای مفصل دارد با عنوان «شعر ایرانی، شعر جهانی». این مقدمه درباره شعر معاصر ایران است و در بابِ این موضوع که شعر معاصر ما کجاها توانسته جهانی شود و کجاها از جهانی‌شدن بازمانده و دلایل این بازماندن چیست. در این مقدمه، نگاه کیانوش به شعر معاصر ایران نگاهی نقادانه و آسیب‌شناسانه است. او ضمن نشان‌دادن بخش‌هایی از شعر شاعران معاصر ایران که به اعتقاد او جهانی هستند یا قابلیت جهانی‌شدن در آن‌ها بوده، به بخش‌هایی هم از شعر همین شاعران اشاره می‌کند که به عقیده او از جهانی‌شدن بازمانده‌اند. کیانوش آن‌چه را که خود «معامله بین شاعر و مردم» می‌نامد به عنوان مانعی بر سرِ راه جهانی‌شدن شعر ایران مطرح می‌کند و معتقد است در شعر شاعران معاصر، آن‌جا که دغدغه‌ پسند و تأیید مردم را جلب‌کردن مطرح بوده شعر از جهانی‌شدن بازمانده و آن‌جا که شاعران بدون چنین دغدغه‌ای شعر سروده‌اند، شعرشان به شعر جهانی نزدیک شده است. بخش بعدی کتاب شامل گزیده شعرهای محمود کیانوش است. این بخش 54 شعر از کیانوش را دربر می‌گیرد. وسواس، خاک و آب و آفتاب، ما هم آمدیم، بیقراری، بانگ خروس، چراغها، بازار روز، باغ نامراد، ستاره‌های دور، از دامن البرز، بهار در جهان، افسون شب، تهران، تا دم آخر، سادگی از من بود، فرصت، سبز و آبی، شب در بیابان، ای خسته، از سر صخره یا سخره، کژدم سیاه، این موش کور، باور مکن و ما می‌رویم از جمله شعرهایی است که در این مجموعه می‌خوانیم. آن‌چه می‌خوانید شعری است با عنوان «اکنون در سکوت» از این مجموعه: «اکنون/ در سیاهیِ سکوتِ سرِ من/ ناگهان فریادی محکم می‌شکند؛/ خستگی را می‌کوبد،/ می‌کوبد،/ درهم می‌شکند،/ و غبارش را می‌افشاند در منظرِ من./ اکنون/ انفجاری دارم به درون،/ انفجاری‌ست غریب/ که نمی‌آرد با آتش و خون/ هر فرازی را به نشیب،/ و نمی‌افرازد خاکسترِ عشق و انسان را/ تا اوجِ گردون!».