تربیت شهروند خوب در آموزش‌وپرورش

میرزاحسن رشدیه که به پدر فرهنگ جدید ایران مشهور شد، شاید آن زمان که نخستین مدرسه به سبک جدید را تأسیس می‌کرد، هیچ‌وقت فکر نمی‌کرد تربیت شهروند خوب از کارکردهای مدارس شود. زمانی که پدران و پدربزرگ‌های ما به مکتب‌خانه می‌رفتند بیشتر فلسفه مدرسه‌رفتن، یادگیری، خواندن و نوشتن بود. با پیشرفت علم و صنعت و رشد وسایل ارتباط‌جمعی، کارکردها و انتظارات جدیدی در ارتباط با مدرسه‌رفتن، ایجاد شد. در دنیای امروز تربیت شهروند خوب برای جوامع لازم و ضروری است. باید بگوییم که راه آموختن مهارت‌های زندگی از مدرسه می‌گذرد و فراگیری حقوق شهروندی پایه و اساس یک زندگی خوب و مفید است. با تربیت شهروند خوب، گام‌های جدی برای مشارکت نوجوانان و جوانان در مسائل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی برداشته می‌شود. خانواده، مدرسه و جامعه سه ضلع تربیت شهروندان خوب هستند. مفهوم شهروند به ساختارهای اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی جامعه بستگی دارد؛ به عبارت دیگر هر جامعه‌ای شهروند خاص خود را می‌طلبد. تربیت شهروند خوب به تربیتی گفته می‌شود که به توسعه و کسب مهارت‌های افراد منجر شود و بتواند قابلیت‌های شهروندی را بالفعل كند. از آنجا که آماده‌سازی شهروندان برای ورود به زندگی اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی مهم‌ترین وظیفه دولت‌ها و نظام‌های تربیتی است و آموزش و پرورش مهم‌ترین نظام تربیتی کشور است، بنابراین محوری‌ترین رسالت آموزش‌وپرورش، تربیت شهروند خوب است. مفهوم شهروند خوب در ایران اسلامی با مفاهیمی مانند هویت ملی، خصوصیات اجتماعی، فرهنگی، ساختارهای حقوقی و مشارکت سیاسی ارتباط دارد. به‌طور‌کلی تربیت شهروند خوب در آموزش‌وپرورش همان فعالیت‌هایی هستند که به‌طور رسمی و غیررسمی جهت آماده‌کردن دانش‌آموزان و ورود آنها به جامعه انجام می‌شوند، این فعالیت‌ها به دو روش مستقیم (برنامه‌های درسی و...) و غیرمستقیم (فعالیت‌های فوق برنامه و آزاد و...) انجام می‌شوند. آموزش‌وپرورش با اقدامات زیر می‌تواند در پیشبرد دستیابی به اهداف تربیت شهروند خوب مؤثر و موفق باشد: 1- توجه به‌ خصوصیات شهروند خوب در متون کتاب‌های درسی و طراحی برنامه‌های درسی 2- مشارکت دانش‌آموزان در امور مدرسه 3-توجه خاص به اجرای فوق برنامه‌ها در مدرسه مانند برگزاری اردوهای مختلف 4-توجه خاص به ورزش و بازی‌های گروهی در مدرسه 5-نهادینه‌کردن مشارکت اولیا در امور مدرسه 6- تعامل آموزش‌و‌پرورش با رسانه‌های مختلف برای هم‌جهت‌کردن مفاهیم و روش‌هایی که به تربیت شهروند خوب منتهی می‌شود 7- ایجاد محیطی شاداب و پویا در مدارس 8- نظام‌مندکردن انتصاب مدیران مدارس 9- افزایش فعالیت‌های آزاد در مدارس.