Data.gov چیست؟

Data.gov سایتی است متعلق به دولت فدرال ایالات متحده آمریکا که اصطلاحا با عنوان پایگاه اطلاع‌رسانی «داده-باز» نامیده می‌شود. یعنی داده‌ها و اطلاعاتی که متعلق به دولت فدرال است یا به آن دسترسی دارد یا حتی داده‌ها و اطلاعاتی را که به صورت ناخواسته و غیربرنامه‌ریزی‌شده از خلال فرایندها به دست آمده است، در اختیار «عموم» افراد حقیقی و حقوقی قرار می‌دهد. هدف این سایت اطلاع‌رسانی که آشکارا اتفاق مهم و تأمل‌برانگیزی در تجارب مرتبط با حکمرانی هوشمند است، بنا بر ادعای دست‌اندرکاران و سیاست‌گذاران آن بازتر و پاسخ‌گو‌تر بودن دولت و همچنین ایجاد فرصت‌های اقتصادی از طریق ایجاد دسترسی به داده‌های موجود برای تصمیم‌سازی، سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری در دو بخش دولتی و خصوصی است. درواقع Data.gov دستور اجرائی رئیس‌جمهور ذیل عنوان قانون «Open Data، داده - باز» را عملیاتی می‌کند. نکته قابل‌تأمل، امکان دسترسی «هرکس» به‌ویژه شهروندان آمریکایی، دولت و حتی دولت‌ها و فعالان بخش خصوصی غیرآمریکایی، به داده‌ها و اطلاعات این سایت است. عمیقا باعث تأسف است که حتی عنوان‌کردن این موضوع و راه‌اندازی چنین سایتی در کشور ایران بیشتر شبیه شوخی است. نکته شگفت‌آور این است که هم‌اکنون در این سایت بیش از 209‌هزارو 201 بانک داده و اطلاعات در 14 موضوع وجود دارد که هر کدام شامل‌ میلیون‌ها رکورد اطلاعاتی به‌روزرسانی‌شده، راستی‌آزمایی‌شده و با توضیح منبع اخذ و روش‌شناسی تولید اطلاعات منعکس است. اگر کسی سررشته‌ای از فعالیت‌های حوزه داده‌ها در کشور داشته باشد، به‌راحتی تصدیق می‌کند حتی یک مورد از این کلان‌داده‌ها با این دقت و روش‌شناسی علمی در کشور ما وجود نداشته و همچنان سیاست‌گذاران حوزه امنیت داده‌ها و اطلاعات از نشت اطلاعاتی در کشور نگران‌اند! البته پیرامون این موضوع و سیاست‌های مرتبط با آن سخن بسیار و از وظیفه این یادداشت خارج است. هدف اصلی نگارنده در این یادداشت معرفی یک سایت دولتی و طرح موضوع «دسترسی به اطلاعات به مثابه سیاست توسعه‌ای» است. دولت ایالات متحده در زمان تصدی‌گری آقای اوباما با تصویب و ابلاغ قانون «داده - باز» باب مهمی را در توسعه حوزه‌های مختلف به‌خصوص اقتصاد، سرویس‌های عمومی و دولت الکترونیک، بر مبنای مدل «داده‌محور» ایجاد کرد و با این اقدام که تمرکز اصلی رسانه‌ها بر بعد شفافیت فعالیت‌های دولتی، نقش‌آفرینی اصلی‌اش را قدری به حاشیه برد، نقش مهمی در پیوند بخش خصوصی و نقش‌آفرینی استارت‌آپ‌ها در معماری و اجرای خدمات عمومی را که درواقع برعهده دولت بوده، داشت. در روزگاری که فعالیت‌های دانش‌بنیان و اینترنت‌محور در حال اوج‌گیری بود، دولت ایالات متحده در یک سیاست‌گذاری به‌هنگام تمام داده‌ها و اطلاعاتی را که در اختیار داشت و موردنیاز شرکت‌ها و استارت‌آپ‌ها برای تعریف محصول و خدمت بود، در دسترس عموم قرار داد و با این کار چراغ سبز مهمی به بخش خصوصی داخلی و بین‌المللی نشان داد و آنها را ترغیب به تعریف محصولات و خدمات كرد. درواقع ایالات متحده با طرح موضوع شفافیت اطلاعاتی و شعار نظارت عمومی، داده‌ها و اطلاعات غالب مسائلی را در دسترس عموم قرار داد که بنا داشت با کمک بخش خصوصی داخلی و خارجی حل کند. این اطلاعات شامل داده‌های حوزه‌های اطلاعات کشاورزی، آب‌و‌هوا، مشتریان مشاغل و اصناف مختلف، اکوسیستم و محیط‌ زیست، آموزش، انرژی، سرمایه‌گذاری و اقتصاد، بهداشت و سلامت، دولت‌های محلی، کارخانجات، حوزه اقتصاد و حمل‌ونقل دریایی - آبی، علوم و تحقیقات و امنیت عمومی و جرم جنایت است که هرکدام از این عناوین از زیرمجموعه‌های بسیاري تشکیل می‌شود. آنچه اهمیت دارد این است که سیاست‌گذاران حوزه داده‌ها و اطلاعات در موضوعات مختلف کشور باید بدانند که در دنیای امروز انتشار و ایجاد دسترسی به اطلاعات نه‌تنها تهدید محسوب نمی‌شود بلکه ارزش ابقایی داشته و در واقع به‌مثابه روش و ابزار توسعه‌پذیرکردن دولت‌ها در فضای خارج از اکوسیستم دولت ایفای نقش می‌کند. لازم به ذکر است اینکه ایالات متحده در سیاست انتشار اطلاعات پیشتاز است، محل تأمل و تنبه جدی است.