نقاشی در آستانه حذف از هنرستان‌ها

بحث بر سر آموزش نقاشی در هنرستان‌هاست. یک هفته پس از نگرانی اهالی تجسمی مبنی بر واگذاری موزه هنرهای معاصر تهران به بنیاد، موضوع حذف رشته نقاشی از برنامه درسی هنرستان‌ها، واکنش‌ها را برانگیخته است. هنوز چند روز از اظهارنظر انجمن‌های مختلف هنری مانند نقاشان درباره صحت واگذاری موزه هنرهای معاصر تهران به بنیاد رودکی نگذشته است که هنرهای تجسمی ایران بار دیگر خبرساز شده است. این‌بار موضوع مربوط به حذف رشته نقاشی از دروس هنرستان‌ها و جایگزین‌شدن رشته‌ای با عنوان «فتوگرافیک» است. براساس نامه‌ای که در اختیار «شرق» قرار گرفته؛ برزین ضرغامی، مدیرکل ارشاد تهران به شریفی قادری، مدیرکل دفتر آموزش و توسعه فعالیت‌های هنری این وزارتخانه آورده است: «نظر به تغییر نظام آموزشی و اصلاحات صورت‌گرفته در پایه دهم در رشته‌های تحصیلی ریاضی، تجربی، انسانی، کاردانش، هنرستان‌ها و تغییرات در برنامه‌های دروس عمومی و تخصصی به استحضار می‌رساند، برخی رشته‌های تخصصی در زمینه هنرهای تجسمی، ازجمله نقاشی در هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای از سوی آموزش‌وپرورش حذف شده است». در ادامه این نامه چنین آمده است: «با توجه به قدمت و سابقه هنرستان‌های هنرهای زیبای پسران و دختران تهران که مهد پرورش استادان برجسته و نامدار در رشته نقاشی هستند، از سال تحصیلی آتی آموزش این رشته را نخواهند داشت که این امر با اهداف آموزشی و تخصصی وزارت متبوع در زمینه کشف و پرورش استعدادهای هنری منافات داشته و این هنرستان‌ها را با بحران جدی مواجه خواهد کرد. لذا خواهشمند است، دستور فرمایید با انجام مکاتبات و مذاکرات لازم با آموزش‌وپرورش، موضوع را پیگیری و نتیجه را به این اداره کل اعلام نمایند». علاوه‌بر هنرستان‌هایی که زیر نظر وزارت آموزش‌وپرورش قرار دارند، باید به این نکته اشاره کرد که هنرستان‌های هنرهای زیبا زیر نظر وزارت ارشاد هستند و همان‌طور که در این نامه به آن اشاره شده، هنرستان‌های هنرهای زیبا در تربیت نسل هنرمندان شناخته‌‌شده‌ای نقش داشته‌اند. نمونه این هنرستان‌ها هنرستان هنرهای زیبای تهران (دختران و پسران) در منطقه پیچ‌ شمیران است که در سال 1332 تأسیس شده و در بنای قدیمی آن می‌توان تصاویر نصب‌شده از هنرمندان ماندگار ایران را دید. در کتاب «پیچ شمیران 1332» به نقل از مجله هنر و مردم در اردیبهشت 1342 درباره این نهاد آموزشی چنین گزارش شده است: «هنرجویان هنرستان ظرف سه سال علاوه‌بر آموختن نقاشی، مجسمه‌سازی و هنرهای ملی با تمام آثار و علائم و نقوشی که از خصوصیات هنرهای ایرانی از دوران باستان تاکنون است، آشنا می‌شوند و با اجرای برنامه‌های طراحی مستند تخیلی، هنر نوع طراحی از اقسام گیاهان و حیوانات و رنگ‌آمیزی آنها را می‌آموزند». این موضوع نشان می‌دهد نقاشی یکی از رشته‌های اصلی این هنرستان بوده که تاکنون تدریس می‌شده و همان‌طور که در نامه مدیرکل ارشاد تهران عنوان شده، حذف آن از هنرستان‌ها به‌ویژه هنرستان‌های هنرهای زیبا می‌تواند آموزش آن را با اختلال مواجه کند. در برنامه‌ درسی که از سوی وزارت آموزش و پرورش برای سال آینده در نظر گرفته شده، رشته فتوگرافیک به نوعی جایگزین رشته نقاشی شده است. البته این تغییرات محدود به رشته نقاشی نیست. در مواد درسی که برای گروه در نظر گرفته شده، تغییرات دیگری هم آمده است؛ همچنان‌که برای رشته صنایع دستی تنها شاخه فرش در نظر گرفته شده و هنرهایی مانند نگارگری، منبت، معرق و سفالگری حذف شده یا رشته معماری به تزئینات داخلی تغییر کرده است. به دنبال این موضوع بیانیه‌ای در حال امضا از سوی هنرمندان خطاب به وزیر آموزش‌وپرورش و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تنظیم شده است که در متن آن چنین اظهار شده است: «همان‌گونه که مستحضرید طبق برنامه اخیر اعلام‌شده و اصلاحات صورت‌گرفته در نظام آموزشی از پایه دهم به بعد، متأسفانه در گرایش‌های هنری تغییراتی صورت گرفته که در صورت اصلاح‌نشدن آن، صدماتی جدی به حوزه هنر در کشور وارد خواهد شد و در درازمدت، موجب ویرانی بنیان‌های هنر در کشور خواهد شد. در تغییرات اخیر، رشته «نقاشی» از دروس اصلی هنرستان هنرهای زیبا حذف شده است. همچنین رشته گرافیک با تعریف جدید به نام «فتوگرافیک» جایگزین شده و بسیاری از مفاد پایه و تاریخی محتوای دروس لحاظ نشده است. این تغییرات موجب نگرانی هنرمندان و فارغ‌التحصیلان شده است و در آینده نزدیک باعث افول و اضمحلال این کانون هنری درخشان خواهد شد. به نظر می‌رسد بدون توجه به تاریخ این رشته‌ها کارشناسی مناسبی در این خصوص صورت نگرفته است». در بخش دیگری از این بیانیه درباره ضرورت آموزش رشته نقاشی گفته شده است: «رشته نقاشی در تاریخ 95ساله آموزش هنر به ‌عنوان رشته‌ای مادر در حوزه هنرهای تجسمی همواره نقشی بی‌بدیل در تربیت نسل‌های متمادی هنرمندان در کشورمان داشته است. استادان بزرگی چون حسین بهزاد، محمود فرشچیان، پرویز تناولی، سهراب سپهری، غلامحسین نامی، محمدباقر آقامیری، ابراهیم جعفری، حسین زنده‌رودی، صادق تبریزی، مسعود عربشاهی، حبیب صادقی، کاظم چلیپا، رضا عابدینی و بسیاری از هنرمندان دیگر؛ مدرس و تحصیل‌کرده هنرستان‌های هنرهای زیبای تهران هستند. امضاکنندگان این نامه، به‌ عنوان هنرمندان، فارغ‌التحصیلان و مدرسین هنرستان‌های هنرهای زیبا از آن مقام محترم تقاضا دارند مفاد درسی رشته‌های هنرهای تجسمی ماند رشته موسیقی، به‌ عنوان آموزشی تخصصی زیر نظر شورای کارشناسان، در اختیار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار گیرد تا هنرستان‌های هنرهای زیبای وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به آموزش این مهم بپردازند. به همین منظور تشکیل شورای کارشناسان متشکل از هنرمندان نام‌آور، استادان دروس هنری و کارشناسان هنری آموزش‌وپرورش برای آینده این دروس مهم ضرورت به شمار می‌رود و انتظار می‌رود با توجه به پیشینه این عرصه هنری تصمیم جدی گرفته شود». همچنین هیأت‌مدیره انجمن هنرمندان نقاش ایران نیز در نامه‌ای به علی‌اصغر فانی، وزیر آموزش‌وپرورش چنین عنوان کرده است: «در این روزها که شایعات ناخوشایند و نگران‌کننده درباره هنرهای تجسمی کشور از هر سو به گوش می‌رسد و هر روز شنیدن اخباری از تغییرات بدون پشتوانه کارشناسانه بر ناآرامی و ناخشنودی هنرمندان کشور می‌افزاید؛ اینک شایعه‌ای درباره حذف رشته نقاشی و تلفیق عجیب دو رشته گرافیک و عکاسی در برنامه‌های سال جاری هنرستان هنرهای زیبا موج جدیدی از واکنش‌ها را در میان اهالی هنر برانگیخته است. ناگفته پیداست که رشته نقاشی به‌عنوان پایه اصلی هنرهای تجسمی کشور با کارنامه‌ای درخشان از فارغ‌التحصیلان و دانش‌آموختگان، در بازشناساندن هنر بی‌نظیر ایران‌زمین به جهانیان نقشی بی‌بدیل ایفا کرده است و امروز دیگر هیچ‌یک از رویدادهای شاخص هنری جهان از تلألو پرافتخار آثار هنرمندان پرورش‌یافته در دامان مراکز پراهمیتی چون هنرستان هنرهای زیبا بی‌بهره نمی‌مانند. ما اعضای هیأت‌مدیره انجمن هنرمندان نقاش ایران از حضرت‌عالی درخواست می‌کنیم تا با واکنش مناسب و پاسخ‌گویی به‌موقع به این قبیل شایعات، موجبات آرامش خاطر هنرمندان دلسوز و مردم شریف هنردوست ایران را فراهم آورید». از سوی دیگر مدیرکل دفتر آموزش‌های کاردانش وزارت آموزش‌وپرورش با خبرگزاری مهر گفت‌وگو و عنوان کرده است که جای نگرانی برای حذف رشته نقاشی وجود ندارد. سیدمصطفی آذرکیش با اشاره به انتقاد برخی هنرمندان هنرهای تجسمی به حذف رشته نقاشی و تغییر عنوان رشته گرافیک افزود: «از گذشته به‌روزآوری و تغییر عناوین رشته‌ها وجود داشته است البته ما رشته‌ای را حذف نمی‌کنیم، بلکه سرفصل‌ها و محتوا را در برخی رشته‌ها به‌روز می‌کنیم. آموزش نقاشی در شاخه کاردانش یا فنی و حرفه‌ای وجود خواهد داشت و شورای‌عالی آموزش‌وپرورش در روزهای آینده عناوین رشته‌های نهایی‌شده را اعلام می‌کند». آذرکیش تأکید کرد: «هنرمندان هنرهای تجسمی از این بابت نگرانی نداشته باشند. البته تغییر رشته و عناوین همیشه با حساسیت جامعه روبه‌رو بوده است. هزارو 200 هنرجو رشته نقاشی در سراسر کشور وجود دارد و هفته آینده در جلسه شورای‌عالی آموزش‌وپرورش، تکلیف رشته نقاشی مشخص می‌شود و آن زمان جزئیات را می‌توانیم اعلام کنیم». مدیرکل دفتر آموزش‌های کاردانش وزارت آموزش‌وپرورش درحالی درباره حذف‌نشدن رشته نقاشی در سیستم کاردانش صحبت کرده است که باید به این نکته توجه کرد که نگرانی اهالی تجسمی درباره حذف این رشته از سوی هنرستان‌هاست نه کاردانش و چنانچه کاردانش هم رشته نقاشی را از مقاطع تحصیلی خود حذف نکند، این موضوع ارتباطی با حذف رشته نقاشی از سوی وزارت آموزش‌وپرورش در فنی‌وحرفه‌ای و هنرستان‌ها ندارد.