تازههای انتشارات ققنوس
دانشنامه فلسفه استنفورد در ایران
مهمترین مشکل دانشنامههای چاپی، مرور زمان و عدم وجود مطالب بهروز است. بهخاطر قیمت بالایی هم که دارند کمی دشوار است چندسال یکبار نسخه جدید آنها را خرید. حتی تدوینگران دانشنامهها هم چندسال صبر میکنند تا تعداد مدخلهای جدید به اندازهای برسد که چاپ نسخه جدید آن مقرونبهصرفه باشد. دانشنامههای پویای اینترنتی این مشکل را حل میکنند. بسیاری از افرادی که در کشور ما با فلسفه سروکار و در فضای مجازی رفتوآمد دارند، نام دانشنامه فلسفه استنفورد را زیاد شنیدهاند و چهبسا از این مجموعه کمنظیر بهره نیز برده باشند. دانشگاه استنفورد که یکی از مراکز پیشرو و معتبر تحقیقاتی در جهان است در زمینههای گوناگون منابع و دانشنامههای اینترنتی تاسیس کرده است. دکتر ادوارد ان. زلتا در سال1995 دانشنامه اینترنتی فلسفه دانشگاه استنفورد را راهاندازی کرد. اطلاعات این دانشنامه رایگان را کارشناسان و استادان فلسفه از بیش از 65 کشور جهان تدوین میکنند. دانشنامه فلسفه استنفورد در سال2008 بیش از هزار مدخل داشته است و هرروز به مدخلهای آن اضافه میشود. طبق اساسنامه این دانشنامه مقالات با دیدگاههای مخالف در هر موضوع در کنار هم قرار
داده میشوند تا به طور مستدل بازتابدهنده اختلافات فلاسفه و پژوهشگران باشند و از طرفی اصل بیطرفی دانشنامه هم رعایت شده باشد. شورای سردبیری تمام مقالات را قبل از انتشار در سایت بررسی و تایید میکند. در مورد فلاسفه مختصری از زندگینامه و مهمترین آرای آنها ارایه و اگر نقد و اختلافنظری در مورد آرای آنان وجود داشته باشد در ادامه ذکر میشود. کتابشناسی فیلسوف بهعلاوه کتابهای دیگر نویسندگان در مورد شخص و آرای وی هم ضمیمه هر مدخل است. در انتها هم دیگر مدخلهای مرتبط با آن مدخل در دسترس قرار دارد. بهتازگی چهار مدخل از مجموعه «دانشنامه فلسفه استنفورد» با تالیف نویسندگان مختلف و همچنین ترجمه مترجمان مختلف توسط نشر ققنوس منتشر شده و قرار است هر دوهفته یکبار یک مجلد دیگر از این دانشنامه راهی بازار نشر شود. دبیر ترجمه مجموعه فوق در نشر ققنوس مسعود علیا است. این دانشنامه برای علاقهمندانی که میخواهند برای اولینبار با فلسفه روبهرو شوند، گزینه مناسبی است. این نکته نیز قابلتوجه است که مجموعه مذکور، با اجازه گردانندگان دانشنامه فلسفه استنفورد (SEP) در ایران چاپ میشود. اولین جلدی که ققنوس از مجموعه «دانشنامه
فلسفه استنفورد» به چاپ رسانده، «پدیدارشناسی» نام دارد که دیوید وودراف اسمیت در سال2013 نوشته و هماکنون توسط مسعود علیا ترجمه شده است. پدیدارشناسی بررسی ساختارهای آگاهی است آنچنان که از منظر اولشخص تجربه میشود. ساختار اصلی هر تجربهای، قصدیت آن، یعنی روی داشتن آن تجربه به چیزی است. زیرا هر تجربهای، تجربهای است از عینی یا درباره عینی. تجربه بهواسطه محتوا یا معنایش که عین موردنظر را بازنمایی میکند بهعلاوه شرایط مقتضی امکان، روی به عینی دارد. «درآمد»، «پدیدارشناسی چیست؟»، «رشته پدیدارشناسی»، «از پدیدارها تا پدیدارشناسی»، «تاریخ و انواع پدیدارشناسی»، «پدیدارشناسی و هستیشناسی، معرفتشناسی، منطق و اخلاق»، «پدیدارشناسی و فلسفه ذهن» و «پدیدارشناسی در نظریه آگاهی معاصر» عناوین این کتاب هستند. کتاب دوم، «ماکس شلر» است که توسط زکری دیویس و آنتونی استاینباک در سال2011 نوشته شده و ترجمهاش به عهده فرزاد جابرالانصار بوده است. ماکس فردینان شلر در هنگام مرگ یکی از برجستهترین اندیشمندان آلمان و از پرطرفدارترین فیلسوفان زمانه خود بود. او در مقام یکی از پیشگامان بسط پدیدارشناسی در اوایل سده بیستم در بسیاری از
حوزههای فلسفه آرای بدیعی طرح کرد و جایگاه خود را بهعنوان کسی که چهبسا خلاقترین فرد در میان اولین پدپدارشناسان بود، تثبیت کرد. عناوین اصلی «ماکس شلر» نیز به این ترتیب است: «درآمد»، «خلاصهای از سوانح احوال»، «معنای فلسفه و پدیدارشناسی»، «شخصگرایی ارزشی»، «دیگران، اجتماع و همبستگی»، «تجربه دینی»، «نظریه اجتماعی و سیاسی»، «انسانشناسی فلسفی و متافیزیک» و «ملاحظات پایانی». «زیباییشناسی هگل» عنوان سومین کتاب این مجموعه است. نگارش این مدخل بر عهده استیون هولگیت بوده که سال2009 چاپ شده و توسط گلنار نریمانی ترجمه شده است. زیباییشناسی یا فلسفه هنر هگل، بخشی از سنت فوقالعاده غنی زیباییشناسی آلمانی است؛ سنتی که از تاملاتی درباره تقلید نقاشی و مجسمهسازی یونانیان اثر وینکلمان و لوئوکوئون لسینگ تا نقد قوه حکم ایمانوئل کانت و نامههایی درباره تربیت زیباییشناختی انسان اثر فریدریش شیلر و از آنجا تا زایش تراژدی فریدریش نیچه، (و در قرن بیستم) سرآغاز کار هنری مارتین هایدگر و نظریه زیباییشناسی تئودور آدورنو گسترده شده است. کتاب چهارم هم «برادران شلگل» نام دارد. این اثر تالیف کاتیا د. هی و آلن اسپیت است و سید
مسعود حسینی آن را ترجمه کرده است. این کتاب دو بخش دارد که بهطور مجزا، درباره دو برادر فیلسوف هستند. آ. و. شلگل مقالهنویس، مترجم و شاعر آلمانی قرن 18 و 19 بود. اگرچه عموما بعد و ژرفای فلسفی آثارش را دستکم میگیرند، اما او را یکی از بنیانگذاران جنبش رمانتیسم آلمانی و نیز یکی از برجستهترین رواجدهندگان فلسفه این جنبش، چه در آلمان و چه در خارج از آلمان و بیش از همه در بریتانیا میدانند. شلگل شناخت گستردهای از هنر و تاریخ و ادبیات و معماری و انسانشناسی و زبانهای خارجی داشت؛ از اینرو، نقشی بسیار برجسته در سیر آغازین ادبیات تطبیقی و زبانشناسی مدرن ایفا کرد. برادر او فریدریش شلگل نیز در مقام منتقد ادبی اهمیتی بیچونوچرا دارد، اما علاقه به آثار وی در میان فیلسوفان تا همین اواخر محدود به حلقهای کوچک بوده و طی چندسال گذشته اهمیت او روشن شده است. کتابنامههای مندرج در پایان مقالهها نیز که به دقت تدوین شدهاند، یکی از حسنهای این دانشنامه است که بهویژه به کار دانشجویان و محققانی میآید که میخواهند در زمینهای خاص پژوهش کنند. در بخشی از مقدمهای که مسعود علیا بر این مجموعه نوشته، میخوانیم: «انتشار
تدریجی این دانشنامه به زبان فارسی و فراهمکردن امکان مواجهه شمار هرچه بیشتری از خوانندگان علاقهمند با آنها، چه بسا استمرار همان غایتی باشد که مورد نظر بانیان این طرح بوده است. بر این اساس، در گام نخست انتخابی اولیه از میان چندصد مدخلی که در دانشنامه آمده است صورت گرفته و کار ترجمه آنها به سعی مترجمانی که با این طرح همکاری دارند بهتدریج پیش میرود. ترجمه کل دانشنامه البته غایتی بلندپروازانه است، بهویژه با توجه به اینکه هنوز همه مقالههای آن به نگارش در نیامدهاند. با اینحال، تلاش بر این است که درصورت فراهمبودن شرایط، انتشار این مجموعه استمرار پیدا کند و به سرنوشت مجموعههایی دچار نیاید که آغازی چشمگیر داشتهاند ولی دولتشان چندان پاینده نبوده است.»
