روانشناسان از شخصیت «پوتین» چه میدانند؟
رهبر و استراتژیست مادرزاد
مهدی ملکمحمد . روانشناس
این روزها همه از ولادیمیر ولادیمیروویچ پوتین، رییسجمهوری فدراسیون روسیه که در سال ۱۹۵۲ در لنینگراد به دنیا آمده است، صحبت میکنند. او که دکترای خود را در رشته اقتصاد از دپارتمان حقوق دانشگاه ملی لنینگراد دریافت کرده و سپس در آلمانشرقی برای «کگب» کار کرده است، این روزها در نقش رییسجمهوری روسیه با در دستگرفتن بندر استراتژیک کریمه نزاع شرقوغرب را دوباره زنده کرده است. اما روانشناسی شخصیت او چیست؟ روانشناسان سیاسی در باب شخصیت او مقالات متعددی نوشتهاند و تحقیقاتشان را در مجلات علمی به نظاره همگان گذاشتهاند. مطلب زیر تلاش میکند از یافتههای این تحقیقات و نوشتهها ترکیبی بیابد و روانشناسی شخصیت پیراسته و کاملی از او ارایه دهد. تیپشناسی شخصیت مایرز و بریگز که یکی از متداولترین و محبوبترین تیپشناسیهای شخصیت در دنیای روانشناسی شخصیت است نیز وسیلهای خوب برای کنکاش در ویژگیهای شخصیتی پوتین است. در این تیپشناسی ۱۶تیپ شخصیتی تعریف شده است. روانشناسان شخصیت، تیپ شخصیتی پوتین را «درونگرا، شمی، متفکر و قضاوتگر» نامیدهاند. (شمی بیشتر به شم خود اهمیت میدهد، قضاوتگر در تصمیمگیری قاطع است، متفکر نیز
در تصمیمگیری دنبال منطق است) این تیپ شخصیتی نادرترین و جالبترین تیپ شخصیتی است. بر اساس ویژگیهای مشخصشده این تیپ، ولادیمیر پوتین باهوش و دارای یک پیچیدگی اسرارآمیز در شخصیت است. او اعتمادبهنفس درخشانی دارد و بر ذخیره اطلاعاتی که از کار او در حوزههای مختلف فراهم شده است، متکی است. از کودکی از کنجکاوی خاصی برخوردار بوده و عطش زیادی برای جمعآوری اطلاعات و بالابردن دانشش دارد. (اصطلاح خوره کتاب در بین افراد این تیپ شخصیتی بسیار رایج است). افراد این تیپ شخصیتی معمولا در یک حوزه خاص شاخص میشوند همانند پوتین که در سیاست شاخص شده است. البته آنها میتوانند در چند حوزه مختلف نیز شاخص باشند. پوتین مانند همه افراد این تیپ شخصیتی به دانش خود مطمئن است. بههمیندلیل، جای تعجب نیست که به این تیپ شخصیتی، عنوان مستقلترین تیپ لقب دادهاند. سهصفت برجسته این تیپ که در پوتین نیز بسیار برجسته است عبارتند از: قاطع، مبتکر و روشنگر. این سه صفت دیگر افراد را تنها بهدلیل اراده مطلق و اعتمادبهنفس بالا وادار میکند که ایدههای او را بپذیرند. هرچند پوتین بهدنبال لذتبردن از کانون توجهبودن نیست و حتی اگر موضوع بحث او را
علاقهمند نکند، ممکن است که نظراتش را برای خودش نگه دارد. رییسجمهوری فدراسیون روسیه کمالگراست و از پرورش ایدههایی که در ارتباط مستقیم با او است، لذت میبرد. او البته بدبین نیز هست. الکساندر رار، مدیر موسسه کربر در برلین و یکی از زندگینامهنویسان پوتین میگوید: «شخصیت او قطعا شخصیت یک دیکتاتور نیست، اما او یک کمالگرا و کنترلگر است. بدبینی او یکی از ویژگیهای شخصیتی اوست. او هنوز هم نتوانسته ویژگیهای جاسوسی «کگب» را از خود دور کند و بهعنوان یک رییسجمهور هم مانند جاسوسان عمل میکند و به انگیزه همه مشکوک است.» با وجود این صفات کمالگرایی و بدبینی اغلب سعی میکند در قلمرو منطق باقی بماند و هر ایدهای که به ذهن او وارد شود باید از این فیلتر رد شود که آیا در واقعیت عمل میکند یا نه. پوتین مانند دیگر افراد این تیپ شخصیتی یک ترکیب غیرمعمول از قاطعیت و تخیل را در درون خود دارد. یعنی هم طرح درخشانی را طراحی میکند و هم آن را اجرا میکند. یک صفحه شطرنج را تصور کنید که در آن مهرهها دایما حرکت میکنند و تاکتیکهای جدید توسط یک دست نامریی هدایت میشود. این آن چیزی است که در تصویرسازی ذهنی افراد این تیپ محبوب
است. پوتین همه موقعیتهای ممکن را در تصمیمگیریها برآورد و ارزیابی میکند و حرکتهای تاکتیکی و استراتژیک را به لحاظ ذهنی محاسبه میکند. اگر ایده جدیدی را شروع کند، آن را بهعنوان یک الزام و تعهد اخلاقی در نظر میگیرد و کمالگرایی و انگیزهاش یک نیروی توانمند برای او ایجاد میکنند (مانند مصممبودنش در گرفتن بندر کریمه از اوکراین). البته اگر ذرهای هوشمندی به خرج ندهد برای همیشه احترامش را بههمیندلیل از دست میدهد. او اغلب بار گرفتن تصمیمات مهم را بدون مشورت با دیگران بر دوش میگیرد. رهبر فعلی روسیه یک رهبر و استراتژیست مادرزاد است، اما تمایل دارد به دیگران نیز اجازه رقابت بر سر رهبری دهد. (آنچه با آوردن دیمیتری مدودوف در راس ریاستجمهوری روسیه انجام داد، نشانهای از این تمایل است.) هرچند این عمل به لحاظ روانشناختی میتواند فریبنده و حتی محاسبهگرانه باشد. افراد دارای این تیپ شخصیتی، میتوانند بهسادگی به سایه بروند و کنترلشان را بر بیشتر تصمیمات مهم حفظ کنند تا به محض اینکه فردی که جانشین آنها در رهبری شده است شکست خورد و نیاز به گرفتن فرمان قدرت از سوی آنها شد، دوباره به قله قدرت برگردند. افراد این
تیپ شخصیتی از جمله پوتین حتی در زمانی که در سایه هستند لحظهای اجازه نمیدهند که تردید به تصمیمات آنها راه بیابد. پوتین به لحاظ روانشناسی یک شخصیت پشتپرده کامل است. او ممکن است همیشه آرمانگرا و بدبین باشد اما روسها در هر موقعیتی میتوانند به او متکی باشند. افراد دارای این تیپ شخصیتی ترجیح میدهند در حوزههایی کار و تحصیل کنند که نیاز به هوش و بینش داشته باشد. به همین دلیل است که پوتین اقتصاد را در دانشگاه برگزیده و در حرفهاش نیز وارد کار سیاسی شد. شخصیتهای این تیپ بهندرت بهدنبال موقعیتهای مدیریتی هستند. اگر پوتین این کار را انجام میدهد احتمالا به این دلیل است که نیاز دارد قدرت و آزادی بیشتری برای عمل داشته باشد، نه به این دلیل که از مدیریتکردن افراد لذت میبرد. هر نوع تیپ شخصیتی نقاط ضعفی نیز دارد. نقطهضعف بزرگ افراد دارای این تیپ شخصیتی از جمله پوتین این است که یک حوزهای در زندگیشان وجود دارد که در آن ذهن درخشانشان کاملا غیرقابل استفاده و حتی مانع تلاشهایشان میشود. این حوزه عبارت است از روابط صمیمانهشان و اینکه در این حوزه اغلب با مشکل مواجه میشوند و برایشان سخت است که آن را مدیریت
کنند (بهخصوص در سنین پایینتر).
