توصیه پروفسور «مجید سمیعی»:
پژوهش در جراحی اعصاب را گسترش خواهیم داد
رضا حسینمردی .عکس: آلبوم شخصی «مجید سمیعی»
پروفسور «مجید سمیعی» جزو چند چهره نخبه جراحی اعصاب جهان محسوب شده و در بین سرآمدهای این رشته قرار دارد. در میان تعداد فراوان پروفسور در آلمان، خدمتی که ایشان به بشریت کرده و بهویژه به مردم آن کشور به قدری متفاوت بوده که «گرهارد شرودر» صدراعظم سابق آلمان در آخرین سخنرانی خود وی را بهعنوان یکی از افتخارات ملی معرفی و از اینکه پروفسور«سمیعی» در هانوفر زندگی میکند، ابراز خرسندی کرده است. این مرد آنقدر شناختهشده و معروف است که همه شهر وی را بهنام و نشانی دقیق میشناسند. حتی از صحبتهای یک راننده تاکسی در شهر میتوان فهمید که میزان اعتبار و اهمیت حضور پروفسور «سمیعی» چقدر زیاد است. حضور بیماران خارجی که از کشورهای مختلف دنیا برای درمان به مرکز علوم اعصاب هانوفر میآیند، حتی برای یک راننده تاکسی هانوفر بسیار خوشایند و به گفته او اشتغالزا و اعتبارآفرین بوده که به این موضوع افتخار میکند. بیشک با راهاندازی مرکز علوم اعصاب ایران در آینده نزدیک، شاهد حضور بسیاری از بیماران بینالمللی (بهویژه از کشورهای عربی و ممالک مسلمان) در کشورمان خواهیم بود. پروفسور «سمیعی» به دلیل دستاوردهای علم و نوآوریهای
بسیار، در میان همکاران خود بسیار شناختهشده است و تاکنون هدایا و جوایز بسیار مهمی از جمله کرسی استاد افتخاری بسیاری از دانشگاههای کشور و حتی برخی کشورهای جهان را کسب کرده است. چندی پیش نیز سازمان نظام پزشکی ایران وی را بهطور رسمی به عضویت سازمان نظامپزشکی درآورد و او صاحب شماره عضویت این سازمان شد. با توجه به ویژگیهای فردی و حرفهای ایشان و باوجود مشغلههای فراوانی که او دارد و همچنین بعد مسافت، به تازگی موفق شدیم از طریق جناب دکتر«مسعود شیروانی» معاون و نزدیکترین همکار پروفسور «سمیعی» در ایران و رییس بخش جراحی مغز و اعصاب بیمارستان میلاد، با ایشان گفتوگو کنیم که خلاصهای از این گفتوگو را در پی میخوانید: جناب پروفسور شما تاکنون هدایا و لوحهای مهم و بهیادماندنی بسیاری را در سطح ملی و بینالمللی دریافت کردهاید، اما به تازگی باشگاه خبرنگاران هانوفر نیز هدیه ویژهای را به شما تقدیم کرد. چه شد که این باشگاه تصمیم گرفت جایزه «حلقه لایبنیتس» امسال را به شما اعطا کند؟ در طول سالهای گذشته، تلاشهایی در برخی کشورها از جمله چین، کرهجنوبی، ایران و هند صورت گرفت تا مرکز علوم اعصاب مشابه مرکز
هانوفر راهاندازی شود و به این ترتیب بیماران بتوانند بهتر و آسانتر به درمان دسترسی داشته باشند. قاره آفریقا بهدلیل ضعف در تربیت متخصص جراح اعصاب و کمبود این گروه، با مشکلات فراوانی روبهرو است به گونهای که به دلیل بعد مسافت، بسیاری از بیماران و مصدومان دچار مشکل شده و به خدمات درمانی دسترسی پیدا نمیکنند. سالها در این فکر بودم که به کمک فدراسیون جهانی جراحی مغز و اعصاب، برنامهای برای رسیدگی به این وضعیت تدوین کنیم. چندی پیش تصمیم گرفتیم تعداد صدنفر از متخصصان جراحی مغز و اعصاب آفریقا را به صورت رایگان در مرکز علوم اعصاب آلمان آموزش دهیم. هزینه این دورههای آموزشی نیز از طریق مرکز علوم اعصاب هانوفر تامین شد. شاید این دوره آموزشی تا جایی ادامه پیدا کند که با راهاندازی مرکز علوم اعصاب ایران نیز تعدادی از این افراد در ایران آموزش ببینند. اجرای این طرح با دیدگاههای علمی و انساندوستانه موجب شده تا این جایزه (حلقه لایبنیتس که به یادبود دانشمند فیزیک آلمان تعلق میگیرد)، امسال به من اعطا شود. در این طرح فقط به فکر آموزش نبودیم بلکه کمک کردیم تا ابزار و تکنولوژیهای لازم درمانی نیز در اختیار همکاران ما
در آفریقا قرار گیرد. تامین ابزارهای مختلف جراحی از جمله میکروسکوپ، وسایل جراحی و دریل و... در این طرح مورد توجه قرار گرفته است. با این کار، جان هزاران بیمار نیازمند به خدمات اورژانسی جراحی مغز و اعصاب و تصادفات نجات داده میشود و دسترسی آنان به خدمات فوقتخصصی آسانتر خواهد شد. اقدامات آموزشی و درمانی و تجهیزات در کشورهای اروپایی و آمریکایی در بالاترین سطح و نظم قرار دارد و اکنون برای قاره آفریقا در حال اجراست. این پروژه از سال گذشته آغاز شده و تا نهاییشدن، ممکن است چهار تا پنجسال به طول انجامد. آیا برنامه آموزشی مشابهی در ایران نیز در حال انجام است؟ آموزش به جراحان مغز و اعصاب ایران از سالها پیش با حضور در اتاق عمل بیمارستان میلاد آغاز شده و شاید بتوان گفت حدود 10سال است که مشغول آموزش به همکاران ایرانی هستیم. در حال حاضر سالانه بالغ بر سههزارو500عمل جراحی سنگین مغز و اعصاب در این مرکز درمانی انجام میشود که هزار مورد آن تومورهای مغزی است. گاهی روزانه هفت تا هشت عمل جراحی تومور مغز در بیمارستان انجام میشود. در گذشته چنین تعداد زیاد عمل جراحی در روز انجام نمیشد. روزانه از تمام نقاط
ایران بیماران نیازمند جراحی مغز به بیمارستان میلاد مراجعه میکنند؛ از سالها پیش نیروی متخصص و پرستار برای آموزش از ایران به آلمان اعزام شدهاند و اکنون مشغول خدمات درمانی یا آموزشی در ایران هستند. آیا با این آموزشها، خدمات درمانی و جراحی به لحاظ کیفی نیز ارتقا پیدا کرده است؟ آسیب به هر سلول مغزی تعیینکننده اختلال یا نقص عملکردی در یکی از اندامهاست بههمین دلیل یکی از برنامههای آموزشی برای کاهش این آسیب و با هدف درمان قطعی و بدون عوارض عملکردی، بهرهگیری از ابزاری به نام «نورو مانیتورینگ» و آموزش چگونگی جراحی با استفاده از پایش حین عمل مغز بود. مشابه این ابزار در حین جراحی قلب نیز وضعیت قلب، ضربان و عملکرد آن را نشان میدهد. این دستگاه با علامتهایی که حین جراحی میدهد و با کمکی که از نظر تشخیصی به جراح میکند تا بافتهای حساس و آسیبپذیر را شناخته و حین عمل مراقبت بیشتری داشته باشد، موجب ارتقای کیفی جراحی خواهد شد. این راهکارها موجب کاهش عوارض عملهای جراحی اعماق مغز و قاعده جمجمه شده است. آموزشها در این خصوص حالت آبشاری دارد و از یک نقطه شروع شده و به سایر مراکز علمی و درمانی تسری
پیدا میکند؛ آموزش از فردی به فرد دیگر و از یک شخص به شخص دیگر از یک بیمارستان به بیمارستان دیگر... . این همکاریها و تعاملات چگونه ادامه پیدا کرده و خواهد کرد؟ برگزاری کنگرههای سالانه و سمپوزیوم علوم اعصاب در ایران یا کارگاههای آموزشی در آلمان، اعزام متخصصان برای آموزش به کشور آلمان یا انجام عملهای جراحی آموزشی در بیمارستان میلاد در حاشیه همایشهای دورهای، عامل همکاری و کمک به درمان بیماران و توسعه اطلاعات و دانش متخصصان است. بیشک از هر کمکی در آموزش متخصصان فروگذار نبوده و نیستم و در اتاق عمل به روی تمامی همکاران جراح مغز و اعصاب برای یادگیری و کمک به بیماران همیشه باز است. تاکنون بهجز برگزاری پنجدوره کنگره بینالمللی، چندین دوره کارگاه آموزشی نیز در ایران برپا شده است. امسال نیز (سال 1392) کارگاه آموزشی آندوسکوپی مغز در بیمارستان میلاد برگزار شد. آندوسکوپی در آینده برای عمل جراحی مغز بسیار راهگشا خواهد بود. درباره مرکز علوم اعصاب ایران چطور؟ برای آموزش نیروهای انسانی که قرار است در این مرکز مشغول به کار شوند، چه تدابیری اندیشیدهاید؟ در حال حاضر بیش از 12متخصص
از ایران برای دورههای فوقتخصصی پژوهش و آموزش در مرکز علوم اعصاب هانوفر در حال فراگیری هستند. این یک دوره فوقتخصصی است که پذیرفتهشدگان آن از طریق آزمون کتبی، شفاهی و مصاحبه اختصاصی با نظارت شخصی خودم انتخاب و گزینش شدند. مصاحبه با این افراد به این خاطر بود که از میان آنان علاقهمندان جدی و دارای توانایی بالا و انگیزه فراوان انتخاب شوند. افراد جدی، کاری، پژوهشگر و مستعد باید انتخاب میشدند. سال گذشته با همکاری پروفسور «فارگوش» و پروفسور «والتر» به مدت سهروز در تهران این گزینش انجام شد و اکنون یکسال است که این 12نفر مشغول فراگیری دورهها هستند و قرار است حداقل تا یکسال دیگر در آلمان باشند. این افراد از دانشگاههای مختلف هستند و این برنامه بازهم ادامه دارد و متخصصان دارای صلاحیتهای لازم، انتخاب و در دورهها شرکت خواهند کرد. این کار مداوم ادامه مییابد. هزینه افرادی که آموزش میبینند، برعهده دانشگاه علوم پزشکی تهران و مرکز علوم اعصاب ایران است که پس از راهاندازی، قرار است فارغالتحصیلان این دورههای دوساله آموزشی در آنجا مشغول خدمت شوند. این افراد تعهد دارند که پس از فراغت از دوره، در مرکز علوم
اعصاب ایران کار کنند و همانطور که میدانید این نیروی تخصصی باید به مرور آموزش دیده و تربیت شوند چون یکروزه نمیتوان کادر درمانی را برای مرکز علوم اعصاب ایران انتخاب و مشغول فعالیت کرد. بهنظر شما در حوزه اعمال جراحی مغزواعصاب ایران چه بخشی مغفول مانده است؟ پژوهش در جراحی اعصاب باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد. در آینده نزدیک با راهاندازی مرکز علوم اعصاب ایران و با همکاری مرکز پژوهشهای دانشگاه علوم پزشکی تهران و سازمان تامیناجتماعی و با همراهی مرکز علوم اعصاب هانوفر (INI) در بیمارستان جدید ایران، پژوهش را گسترش خواهیم داد. اگر پژوهش نباشد، پیشرفتی هم در کار نیست. مرکز علوم اعصاب ایران چگونه و زیرنظر چه نهادی اداره خواهد شد؟ اصلا چه زمانی راهاندازی میشود و خدماترسانیاش را آغاز میکند؟ این مرکز بیشتر بهصورت خیریه و با حمایت خیرین و بودجههای پژوهشی راهاندازی و اداره خواهد شد. مجمع خیریه امامرضا(ع) عهدهدار تامین بودجههای مربوطه است، ولی درخصوص چگونگی تخصیص بودجه و پیشرفتهای ساختوساز و تجهیزکردن، خود من تصمیم میگیرم. قرار بود فاز اول این بیمارستان که در منطقه
غرب تهران (بزرگراه همت) قرار دارد، تا پایان سال 92 راهاندازی شود، اما به دلیل نیازهای اختصاصی و برنامههای از پیش تعیینشده و مسایل بینالمللی، روند راهاندازی تا سال آینده ادامه خواهد داشت. سفارش دادهایم تا نوعی دستگاه امآرآی اختصاصی حین عمل جراحی برای تعدادی از اتاقعملها ساخته شود که تامین این دستگاهها و ابزارها نیز زمان و هزینه خاص خود را میخواهد. مصالح این ساختمان (که INI ایران نام دارد)، باید به صورت اختصاصی با محاسبات فنی و مهندسی مخصوص همین سازه تولید، حمل و نصب شود. از آنجایی که این بیمارستان از نظر اندازه و وسعت سهبرابر مرکز علوم اعصاب هانوفر آلمان است، هیچ چیزی برای ساخت آن به صورت مشابه وجود ندارد و باید برای این مرکز، سازه اختصاصی طراحی و ساخته شود که زمان خواهد برد. امیدواریم در خردادماه سال آینده (1393) که قرار است کنگره مغز و اعصاب نیز در همان زمان برگزار شود، فاز اول بیمارستان و مرکز علوم اعصاب ایران آغاز به کار کند. سمپوزیوم بینالمللی و جهانی مغز و اعصاب، هر چهارسال یکبار در یکی از کشورهای جهان برگزار میشود و امسال در کشور کره برگزار خواهد شد. به همین دلیل، براساس
تصمیمگیری قرار شد سمپوزیوم مغز و اعصاب ایران در خردادماه سال آینده در تهران برگزار شود که تداخل زمانی نداشته باشد. به همین دلیل نیز افتتاح فاز یک بیمارستان را نیز به همان زمان موکول کردیم. به امید دیدار همگی شما در آنجا.