جنگ سگها؛ از تفریح تا تجارت
مختار وفایی . خبرنگار در بلخ افغانستان
در میان دهها تفریح محلی و سنتی، جنگیدن برخی حیوانات و پرندگان، از دیگر تفریحهای پرطرفدار و خشن در میان مردم افغانستان است که از سالیان درازی تا به امروز ادامه دارد. در میان بازیهای خشن که طرفداران زیادی در میان باشندگان بومی و محلی، بهخصوص دهات افغانستان دارد، جنگ شترها، جنگ سگها، جنگ کبکها، جنگ خروسها و جنگ بودنهها (نوعی پرنده با نام محلی) است که پرهزینهترین و مشهورترین آنان جنگ سگهاست که به «سگجنگی» مشهور است. هرچند مشخص نیست که سگجنگی در کدام زمان و تاریخ وارد تفریحهای مردم افغانستان شد، اما آنانی که امروز در میدانهای سگجنگی مشهور به «سگباز» هستند، اکثریت میگویند که سگبازی شغل پدری آنان بوده است. یعنی بیشتر از حدود 150سال قبل، جنگ سگها در افغانستان رواج داشته است. بیشترین سگبازان مشهور افغانستان، عمدتا آنانیاند که در ردههای نسبتا بالای حکومتی قرار دارند یا از لحاظ اقتصادی از وضع خوبی برخوردارند. فرماندهان جنگیای که طی چندین دهه جنگ و خونریزی اخیر در افغانستان از موقعیتهای بالای سیاسی و اجتماعی برخوردار بوده و با استفاده از قدرت ثروتاندوزی کردهاند، بیشترین و بهترین سگهای
جنگی را در اختیار دارند که افرادی را برای نگهداری و مواظبت از آنان نیز میگمارند. بیشترین سگهای جنگی در افغانستان، در ولایت قندهار تربیت و نگهداری میشوند که اربابان و زورمندان محلی، پولهای هنگفتی را به آن اختصاص داده که برای شماری از آنان، تربیت و فروش سگهای جنگی به یک شغل درآمدزا تبدیل شده است. سگهای جنگی در بازار خریدوفروش دههاهزاردلار قیمت دارند که از پنجهزاردلار آمریکایی الی 20هزاردلارآمریکایی تا هنوز بهطور علنی خریدوفروش شده است. همچنان در مسابقاتی که سگبازان با حضور هزاران تماشاچی برگزار میکنند، بهشمول مقامات ملکی و نظامی حکومتی، هزاراننفر از راههای دور و نزدیک حضور میآورند و نیروهای امنیتی مکلف به تامین امنیت این مسابقات هستند. پولهای هنگفتی نیز در برد و باخت این بازی روی دست سگبازان است که از دوهزاردلار الی 10هزاردلار هنوز در سگجنگیها، معامله شده است. معمولا مسابقات سگجنگی در روزهای ویژه مانند عیدنوروز، عید قربان و عید رمضان، با حضور دو سگ از دو سگباز برگزار میشود که معمولا سگها در میدان نبرد، از سوی مردم بهنام صاحبانشان صدا زده میشوند. مثلا در جریان مسابقه، تماشاچیان
سگها را با صداها، هلهلهها و کفزدنهایشان به گمان خودشان تشویق میکنند و اگر نام صاحب سگ، فهیم باشد، صدا میزنند که: فهیم بچیم بگیر! از گوشش بگیر! بزن و... . نتیجه نبرد دو سگ در میان مبارزه، معمولا پس از 30الی45دقیقه بعد مشخص میشود. سگی که بیشترین حملات خونین را بر بدن رقیبش وارد کرده و وی را بزمین بزند یا جایی از بدنش را پاره و خونپر کرده و خودش سالم و ایستاده بماند، برنده نهایی مسابقه است. گوشها و دم سگهای جنگی را از همان ابتدای تولدشان میبرند، تا در جریان جنگ، به آسانی به دندان رقیب نیفتد. در برخی از مسابقات سگجنگی دیده شده است که سگبازان به دلیل باخت در مسابقه، موتر(ماشین) و گاهی خانههاشان را که شرط گذاشته بودهاند، از دست دادهاند. در جامعه سنتی و عقبافتاده افغانستان، کسی که سگهای جنگی بیشتری نگهداری کند و جوایز مسابقات بیشتری را در سگجنگی به نام خود ثبت کند، از رسوخ و احترام ویژهای در میان مردم برخوردار است که عمدتا به «خان» مشهور میشود. هرچند بارها علمای دینی، از طریق منابر، مساجد و رسانهها، جنگ حیوانات و پرندهها را غیراسلامی و خلاف دستورات شریعت اعلام کردهاند، اما اثر آنچنانی
در میان مردم نداشته است. طالبان در سالهای حاکمیتشان، جنگ این حیوانات و پرندهها را ممنوع اعلام کرده بود و کسانی که به این کار مبادرت میورزیدند، جزای سنگینی برایشان در نظر گرفته بودند که شامل یک الی پنجسال زندان، جریمه نقدی و شلاقهای کوبنده بود. طالبان حتی هماکنون نیز در مناطقی که حاکمیت دارند، این تفریحها را ممنوع اعلام کرده و اثری از سگجنگی در آن مناطق نیست. طی سالهای اخیر بازار خریدوفروش، نگهداری و قیمتگذاری در برد و باختهای سگجنگی، در حال افزایش است و علاقه مردم نسبت به این پدیده نیز افزایش یافته است. سگجنگی یک تفریح همگانی و فراگیر در افغانستان است که در تمام ولایات این کشور، در فصلهای مختلف سال و بهخصوص زمستان رونق بیشتری دارد، اما ولایتهای کابل، قندهار، هرات، کندز و بلخ شاهد بیشترین برنامههای وسیع سگجنگی طی سالهای اخیر بوده است. بیشترین علاقهمندان سگجنگی در افغانستان، از میان کهنسالان و بزرگسالان هستند. جوانان نسبت به تبلیغ رسانهها و رشد نسبی معارف و آگاهی، نسبت به این بازی کمعلاقه بوده و حضور آنان در میدانهای سگجنگی قابلتوجه نیست.