بازار داغ فوتبال بازیهای کامپیوتری در ایران
مجید 27 سال دارد. او برادر 13سالهاش را میبیند که دوسالی است در نیمههای پاییز خودش را به یکی از فروشگاههای بازیهای کامپیوتری میرساند و رو به فروشنده میگوید: «ببخشید آقا بازی فوتبال «پس» رو دارید؟» «پس» نام یک بازی کامپیوتری است. مجید این سلیقه برادر کوچکتر را نمیپسندد. او انتظار دارد آرش نیز راه خودش را برود. شاید بار پنجم یا ششم باشد که او خیلی جدی با برادر کوچکتر در اینباره صحبت میکند: «عزیز من، شما حرف منو گوش کن. اگه میخوای واقعا از یه بازی کامپیوتری فوتبال عالی لذت ببری، بدون شک برو سراغ «فیفا» نه «پس». به حرف من گوش بده.» آرش در جواب برادر بزرگتر از مدرسهاش یاد میکند؛ او سلیقه همکلاسیهای نوجوانش را برای سعید بزرگسال مثال میزند: «توی مدرسه همه بچهها «پس» بازی میکنن. ندیدم هیچکی فیفا بازی کنه. حتی اون روز، آقای رحمانی معلم ریاضی وقتی داشت واسه بچهها کری میخوند که بازیش از همه بهتره، گفت «پس» بازی میکنه. گفت: بچهها هیچ کدومتون حریف من نمیشید. فقط یادتون باشه من «پس» بازی میکنم نه «فیفا».» آرش برادر کوچکتر با این تئوریها راه خودش را میرود. او یکی از شاید چندصدهزار نوجوان
ایرانی باشد که چند سال است در دامنه خرید سری بازیهای فوتبالی رایانهای، خودشان را وارد رقابت دو کمپانی رقیب میکنند. بعضیها هستند مانند آرش که سراغ سری بازیهای «پس» میروند که نسخه فوتبال شرکت ژاپنی «کونامی» است. بعضیها هم مانند مجید، با تجربه سری بازیهای فوتبال «فیفا» را انتخاب میکنند که محصولی کانادایی - آمریکایی از شرکت «الکترونیک آرتز» است. مساله مهم اما درباره مخاطبان این دو بازی در ایران، دفاع، پشتیبانی و تحلیل آنها از این دو محصول است. به مانند همه جای دنیا، در ایران نیز این دو دسته سالهاست بابت انتخابشان برای یکدیگر «کری» میخوانند. آنهایی که فوتبال محصول کونامی را انتخاب میکنند، تئوری خودشان را دارند: «این فوتبال بسیار ساده شما را جذب میکند. مثل بازی فیفا نیست که کلی لیگ داشته باشد و زرق و برق. اهمیت اصلی در آن نوع فوتبالی است که وسط زمین انجام میشود.» فیفابازها نیز میگویند: «فیفا هم به حاشیهها اهمیت میدهد؛ هم به خود بازی. لباسهای بازیکنان و چهرههای آنها را به خوبی طراحی میکند. طراحیاش نسبت به خود بازی هم معرکه است؛ میدانند مخاطب چه میخواهد.» در راه فراگیرشدن این بازیها،
ایرانیها همان راهی را رفتند که در کشورهای مهم صنعت بازیهای کامپیوتری مخاطبان خارجی رفتند. مانند همهجای دنیا، محصول هر دو شرکت در اواخر دهه90 میلادی -که میشود اواخر دهه70 شمسی، در سالهای 78 و 79 - فراگیر شد. در نسل جدید، دستگاههای کامپیوتری سری بازیهای فیفا بود که توانست زودتر در ایران فراگیر شود. سالهای اول پیشرفتهشدن «پیسی»ها در ایران بود و بازی فیفا 98 و فیفا 99 محبوبیت بسیار زیادی در ایران به دست آورده بودند. میلاد، 30ساله، آن روزها بسیار جوان بود تجربه خرید آن نسل از سری بازیهای فیفا را جادویی عنوان میکند: «جو فوتبال بعد از جامجهانی 98 در مملکت به اوج رسیده بود. همه عاشق این بودند که ببینند تیم ملی قرار است چه کند. حالا تصور کنید این تیم ملی ما وارد یک بازی کامپیوتری میشود. آنروزها تازه مدلهای «پنتیوم تری» کامپیوترها وارد بازار شده بود. نمیدانید چه لذتی فیفا بازیکردن با این سیستم داشت.» او میگوید: «هیچوقت فراموش نمیکنم اولین بازی را که با فیفا 98 انجام دادم؛ ایران و عربستان بود. ایران را برداشتم و استیلی و باقری را با اشتیاق وسط ترکیبم چیدم. تجربه نابی بود. البته آن بازی را با دو
گل واگذار کردم. اما بعدها شاید بالای 15بار همین عربستان را با لِوِلهای حتی سخت بازی شکست دادم.» سری بازیهای فیفا خیلی زود در ایران زمانی که نه کنسول پلیاستیشن برای بازی وارد بازار شده بود و نه رایانههای خانگی به بازیهای پیشرفته رسیده بودند، محبوبیت بالایی پیدا کردند. دوران استفاده از «سگا» را خیلیها به یاد دارند. یکی از فصلهای مهم عشق فوتبالها در ایران با همین «سگا» ژاپنی رقم خورد و سری بازیهای فوتبال «اینترنشنال سوپراستار ساکر». این فوتبال محبوب از مهمترین بازیهای فوتبال تاریخ محسوب میشود. میلاد بهخوبی این بازی را نیز به یاد میآورد: «اولین سری بازیهای فوتبال بود که بازیکنان در آن طراحی شده بودند. تصویری که از طراحی در این بازی یادم میآید، موهای کارلوس والدراما کاپیتان تیم ملی کلمبیا بود که مانند خودش درست شده بود. گزارشگر بازی هم دیوانهوار جذاب گزارش میکرد.» شرکت کونامی که با این بازی محصول «سگا» خیلیها را در ایران جذب کرد، در دوران جدید و با کنسول جدید «پلیاستیشن» خودش را در ایران مطرح کرد؛ بازی معروف فوتبال 99؛ فوتبالی که زمانی تنها بازی بود که در کلوپها انجام میشد. آن زمان
«پلیاستیشن» دستگاه گرانی بود و خیلیها توان خریدش را نداشتند و به همین دلیل به کلوپها میرفتند و آنجا بازی میکردند. فوتبال 99 محبوبترین بازی کلوپها در آن دوران بود. به خصوص تیمهای درجه دو مانند نیجریه که محبوبیت بالایی در این بازی به دست آورده بودند. رقابت دو کمپانی اما اینروزها بسیار داغ و هیجانانگیز است؛ هر چند نباید فراموش کرد در بازار جهانی فیفا موقعیت بسیار بهتری نسبت به محصول کمپانی کونامی دارد. فیفا معمولا هر سال پرفروشترین بازی سال دنیاست اما رقابت دو محصول در ایران با همه جای دنیا فرق دارد و تا حد زیادی شانه به شانه است. خیلیها معتقدند فیفا از سال 2009 با انقلاب جدیدی مواجه شد و محصولش را تبدیل به بازی نوین و درخشانی کرد و محصول کونامی را تبدیل به گزینه دوم کرد. در عوض، خیلیها همچنان قاطعانه از محصول کونامی دفاع میکنند. در هر حال، مخاطبان بازیهای رایانهای در ایران بسیار جدی هستند. آنها بسیار دقیق مانند تمام کشورهای پیشرفته این بازیها را دنبال میکنند. اما این ماجرا باعث نشده بازیسازان غربی مانند گذشته ایران را در فوتبال دنیای مجازی جدی بگیرند. زمانی تیمی ملی ایران در این بازیها
طراحی میشد اما حالا حضور کمرنگی دارد. در نسخه فیفا ایران طراحی نمیشود و در نسخه «پس» نیز تنها در حد یک نام حضور دارد. سالهاست در نظرسنجیهای بازیهای فیفا برای طراحی لیگهای جدید، لیگ ایران رتبههای اول را کسب میکند اما در نهایت، لیگ عربستان و کرهجنوبی طراحی میشود و لیگ کشوری که صدهاهزار مخاطب این بازیها را دارد، راه به جایی نمیبرد.