از سقراط تا پوپر
سال ۲۰۰۱ براين مگی کتابي مفصل و مصور درباره «سرگذشت فلسفه» منتشر کرد. این کتاب اثری مقدماتی و خوشخوان در تاریخ فلسفه از یونان باستان تا فلسفه معاصر است. این كتاب با دو ترجمه مختلف (حسن کامشاد در نشر نی و مانی صالحیعلامه در نشر کتاب آمه) منتشر شده است. مگی در اين كتاب ۲۵۰۰ سال فلسفه غرب را، از یونان باستان تا اندیشمندان جدید در قرن بيستم، از پيشسقراطيان تا پوپر پی میگیرد. از نظر مگي فلسفه، تردید و پرسش درباره مسائل بنیادینی است که در حالت عادی خیلی ساده و بدیهی به نظر میرسند. زندگی روزمره اغلب ما آکنده از اموری است که ذهنمان را مشغول میکند؛ سؤالاتی مانند «هستی چیست؟» و «آیا وجود خدا را میتوان ثابت کرد؟». مگي در درآمدي با عنوان «دعوت به فلسفه» هدف اصلي كتاب را پاسخ به اين پرسشهاي كلي ميداند. سرگذشت فلسفه اثری سرشار از بحثهای جذاب فلسفی است. این کتاب مباحث اصلی فلسفه را شرح میدهد، پرسشهای مهم فلسفی را بهدقت بررسی میکند و به تحلیل آثار عمده فیلسوفان بزرگ میپردازد. کتاب مصور است و علاوه بر بحثهای فلسفی، روایتهای داستانی را همراه با تصاویر بازگو میکند که باعث جذابیت برای خواننده عام و آشنایی بیشتر او با مفاهیم فلسفی میشود. در كتاب بیش از 500 تصویر از مجسمهها و نقاشیهاي هنرمندان درباره فيلسوفان و مضامین فلسفی آمده است. مگی ضمن پرداختن به انديشه هر فیلسوف و در حين بحث درباره مكاتب مختلف این آثار هنری را نشان و متناسب با آن توضيحي مختصر ارائه ميدهد مثلا مجسمه «انسان متفكر» اثر اوگوست رودن (1880) در اولين صفحات كتاب آمده است. مگي عريانبودن مجسمه انسان متفكر را كه عميقا به فكر فرو رفته نمايانگر آن ميداند كه انسان حيواني استثنايي و مشخصا انديشمند و خودآگاه است و اين واقعيتي بنيادين در وضعيت انساني است. «خداي قديمالايام» اثر ويليام بليك (1794)، تابلو نقاشی «مكتب آتن» اثر رافائل (1511) و نقاشی «مرگ سقراط» اثر ژاک لویی داوید (1787) از ديگر آثار هنري هستند كه تصويرشان در كتاب آمده است. در كنار این تصاویر، كلمات قصار فلاسفه و متفكران نقش بسته است؛ جملاتی مانند: «فلسفه از شگفتي و حيرت آغاز ميشود» (افلاطون)، «كار اصلي فلسفه ارائه قواعد نيست بلكه تحليل احكام خاصي است كه عقل مشترك صادر ميكند» (كانت)، «كسی كه ریاضی نداند اجازه ورود به اینجا ندارد» (افلاطون) و غیره. اولين فيلسوفي كه در كتاب بررسي شده تالس است. او اولین فیلسوفي بود که بیش از همه سعی کرد به این پرسش پاسخ دهد که «جهان از چه ساخته شده است؟» و در ادامه شاگردانش به ادامه راه او پرداختند. مگی خود در پایان کتاب میگوید که در این اثر فقط درباره فیلسوفانی سخن گفته شده است که اهمیت و جذابیت ماندگار افکارشان ثابت شده؛ کسانی که برخلاف سایرین بیشترین تأثیر و نفوذ آنها بعد از مرگشان پدیدار شده است. مگی در روایت فلسفه باستان زمینه اسطورهای تفكر پیشسقراطی و چگونگي عبور فلاسفه یونانی از جهان اسطوره به فلسفه را تشريح ميكند. به نظر مگی، چرخش فلسفه سقراطی از جهانشناسی به انسانشناسی نكته مهم در فهم ماهیت فلسفه پس از سقراط است. کتاب 9 فصل دارد و در هر فصل هم سیر تاریخی دورهای فلسفی را به ترتيب زماني بررسی میکند و هم به اندیشمندان آن دوره میپردازد و هم آرای آنها را به صورت مختصر شرح میدهد. عناوين فصلهاي كتاب عبارتاند از: 1) یونانیان و دنیایشان؛ 2) مسیحیت و فلسفه؛ 3) آغاز علوم جدید؛ 4) عقلگرایان بزرگ؛ 5) تجربهگرایان بزرگ؛ 6) اندیشمندان انقلابی فرانسه؛ 7) قرن زرین فلسفه آلمان؛ 8) دموكراسی و فلسفه؛ 9) فلسفه در قرن بیستم. در اين كتاب مگی ضمن پرداختن به روند سير فكر فلسفي در چهار دوره یونان و روم، قرون وسطی، دوره جدید و دوره معاصر، به ارتباط فلسفه با تاریخ، سیاست، دین، ادبیات و هنر غرب نيز پرداخته است، مثلا تنشهاي بين علم جديد و كليسا در دوران رنسانس و تأثير آن بر فلسفه دكارت و سپس هگل يا رابطه متقابل مسیحیت و فلسفه یونان و تأثیر آن بر فلسفه هزارساله قرون وسطی را در همين چارچوب بررسي ميكند. همچنين فصل ششم به اندیشمندان انقلابی فرانسه یعنی ولتر، دیدرو و روسو اختصاص دارد كه بسياري از مفاهیم دوران مدرن از جمله آزادی، قرارداد اجتماعی و جامعه مدنی را مطرح كردند. نكته جالب درباره كتاب «سرگذشت فلسفه» رویکردی روزمره به فلسفه است. مگی سعی میکند در این اثر بیشتر به بیان و توضیح اندیشههایی از فیلسوفان بپردازد که در زندگی روزمره به کار میآید. او در مقدمه توضيح ميدهد كه به اين طريق سعی دارد فلسفه را وارد زندگی افراد کند و افراد را به اندیشیدن وادار كند. در فصل پایانی سرگذشت فلسفه، مگی به آینده فلسفه میپردازد و پیشبینی میکند هر چند چهرههای جدیدی با آرا و عقاید جدید ظهور خواهند کرد اما بیشتر شاهد تأثیر و بازخورد کامل افکار و عقاید شخصیتهایی خواهيم بود که درگذشتهاند.
سال ۲۰۰۱ براين مگی کتابي مفصل و مصور درباره «سرگذشت فلسفه» منتشر کرد. این کتاب اثری مقدماتی و خوشخوان در تاریخ فلسفه از یونان باستان تا فلسفه معاصر است. این كتاب با دو ترجمه مختلف (حسن کامشاد در نشر نی و مانی صالحیعلامه در نشر کتاب آمه) منتشر شده است. مگی در اين كتاب ۲۵۰۰ سال فلسفه غرب را، از یونان باستان تا اندیشمندان جدید در قرن بيستم، از پيشسقراطيان تا پوپر پی میگیرد. از نظر مگي فلسفه، تردید و پرسش درباره مسائل بنیادینی است که در حالت عادی خیلی ساده و بدیهی به نظر میرسند. زندگی روزمره اغلب ما آکنده از اموری است که ذهنمان را مشغول میکند؛ سؤالاتی مانند «هستی چیست؟» و «آیا وجود خدا را میتوان ثابت کرد؟». مگي در درآمدي با عنوان «دعوت به فلسفه» هدف اصلي كتاب را پاسخ به اين پرسشهاي كلي ميداند. سرگذشت فلسفه اثری سرشار از بحثهای جذاب فلسفی است. این کتاب مباحث اصلی فلسفه را شرح میدهد، پرسشهای مهم فلسفی را بهدقت بررسی میکند و به تحلیل آثار عمده فیلسوفان بزرگ میپردازد. کتاب مصور است و علاوه بر بحثهای فلسفی، روایتهای داستانی را همراه با تصاویر بازگو میکند که باعث جذابیت برای خواننده عام و آشنایی بیشتر او با مفاهیم فلسفی میشود. در كتاب بیش از 500 تصویر از مجسمهها و نقاشیهاي هنرمندان درباره فيلسوفان و مضامین فلسفی آمده است. مگی ضمن پرداختن به انديشه هر فیلسوف و در حين بحث درباره مكاتب مختلف این آثار هنری را نشان و متناسب با آن توضيحي مختصر ارائه ميدهد مثلا مجسمه «انسان متفكر» اثر اوگوست رودن (1880) در اولين صفحات كتاب آمده است. مگي عريانبودن مجسمه انسان متفكر را كه عميقا به فكر فرو رفته نمايانگر آن ميداند كه انسان حيواني استثنايي و مشخصا انديشمند و خودآگاه است و اين واقعيتي بنيادين در وضعيت انساني است. «خداي قديمالايام» اثر ويليام بليك (1794)، تابلو نقاشی «مكتب آتن» اثر رافائل (1511) و نقاشی «مرگ سقراط» اثر ژاک لویی داوید (1787) از ديگر آثار هنري هستند كه تصويرشان در كتاب آمده است. در كنار این تصاویر، كلمات قصار فلاسفه و متفكران نقش بسته است؛ جملاتی مانند: «فلسفه از شگفتي و حيرت آغاز ميشود» (افلاطون)، «كار اصلي فلسفه ارائه قواعد نيست بلكه تحليل احكام خاصي است كه عقل مشترك صادر ميكند» (كانت)، «كسی كه ریاضی نداند اجازه ورود به اینجا ندارد» (افلاطون) و غیره. اولين فيلسوفي كه در كتاب بررسي شده تالس است. او اولین فیلسوفي بود که بیش از همه سعی کرد به این پرسش پاسخ دهد که «جهان از چه ساخته شده است؟» و در ادامه شاگردانش به ادامه راه او پرداختند. مگی خود در پایان کتاب میگوید که در این اثر فقط درباره فیلسوفانی سخن گفته شده است که اهمیت و جذابیت ماندگار افکارشان ثابت شده؛ کسانی که برخلاف سایرین بیشترین تأثیر و نفوذ آنها بعد از مرگشان پدیدار شده است. مگی در روایت فلسفه باستان زمینه اسطورهای تفكر پیشسقراطی و چگونگي عبور فلاسفه یونانی از جهان اسطوره به فلسفه را تشريح ميكند. به نظر مگی، چرخش فلسفه سقراطی از جهانشناسی به انسانشناسی نكته مهم در فهم ماهیت فلسفه پس از سقراط است. کتاب 9 فصل دارد و در هر فصل هم سیر تاریخی دورهای فلسفی را به ترتيب زماني بررسی میکند و هم به اندیشمندان آن دوره میپردازد و هم آرای آنها را به صورت مختصر شرح میدهد. عناوين فصلهاي كتاب عبارتاند از: 1) یونانیان و دنیایشان؛ 2) مسیحیت و فلسفه؛ 3) آغاز علوم جدید؛ 4) عقلگرایان بزرگ؛ 5) تجربهگرایان بزرگ؛ 6) اندیشمندان انقلابی فرانسه؛ 7) قرن زرین فلسفه آلمان؛ 8) دموكراسی و فلسفه؛ 9) فلسفه در قرن بیستم. در اين كتاب مگی ضمن پرداختن به روند سير فكر فلسفي در چهار دوره یونان و روم، قرون وسطی، دوره جدید و دوره معاصر، به ارتباط فلسفه با تاریخ، سیاست، دین، ادبیات و هنر غرب نيز پرداخته است، مثلا تنشهاي بين علم جديد و كليسا در دوران رنسانس و تأثير آن بر فلسفه دكارت و سپس هگل يا رابطه متقابل مسیحیت و فلسفه یونان و تأثیر آن بر فلسفه هزارساله قرون وسطی را در همين چارچوب بررسي ميكند. همچنين فصل ششم به اندیشمندان انقلابی فرانسه یعنی ولتر، دیدرو و روسو اختصاص دارد كه بسياري از مفاهیم دوران مدرن از جمله آزادی، قرارداد اجتماعی و جامعه مدنی را مطرح كردند. نكته جالب درباره كتاب «سرگذشت فلسفه» رویکردی روزمره به فلسفه است. مگی سعی میکند در این اثر بیشتر به بیان و توضیح اندیشههایی از فیلسوفان بپردازد که در زندگی روزمره به کار میآید. او در مقدمه توضيح ميدهد كه به اين طريق سعی دارد فلسفه را وارد زندگی افراد کند و افراد را به اندیشیدن وادار كند. در فصل پایانی سرگذشت فلسفه، مگی به آینده فلسفه میپردازد و پیشبینی میکند هر چند چهرههای جدیدی با آرا و عقاید جدید ظهور خواهند کرد اما بیشتر شاهد تأثیر و بازخورد کامل افکار و عقاید شخصیتهایی خواهيم بود که درگذشتهاند.