نوسانات ارزی و تأثیر آن بر صنعت غذا
وقتی ارز گران میشود؛ چه اتفاقی برای قیمت مواد غذایی میافتد؟
در بازار مواد غذایی، افزایش قیمتها همیشه به کمبود کالا یا افزایش تقاضا مربوط نمیشود و یکی از مهمترین عوامل موثر بر قیمت، نوسان نرخ ارز است. در اقتصادی که بخشی از مواد اولیه، افزودنیها، ماشینآلات تولید، بستهبندی یا حتی خود محصول از خارج کشور تامین میشود، تغییر در نرخ ارز میتواند به سرعت اثر خود را در قیمت نهایی کالا نشان دهد. این موضوع در سالهای اخیر برای بسیاری از صنایع غذایی به یک چالش دائمی تبدیل شده است.
از افزایش نرخ ارز تا گرانی محصول؛ مسیر چگونه طی میشود؟
یک تولیدکننده مواد غذایی برای تولید محصول خود به ماده اولیه وارداتی نیاز دارد. تصور کنید اگر نرخ دلار ۶۰ هزار تومان باشد و واردات یک تن از این ماده اولیه هزار دلار هزینه داشته باشد، بهای خرید آن حدود ۶۰ میلیون تومان خواهد شد. اما اگر نرخ دلار در فاصله کوتاهی به ۸۰ هزار تومان برسد، بدون آنکه قیمت جهانی آن ماده اولیه تغییر کرده باشد، هزینه خرید همان محموله به ۸۰ میلیون تومان افزایش پیدا میکند. این افزایش هزینه معمولا در چند مرحله به مصرفکننده منتقل میشود؛ افزایش هزینههای خرید مواد اولیه، حملونقل و ترخیص، تامین مالی و سرمایه در گردش، بستهبندی و قیمت محصول نهایی در فروشگاه. پس به همین دلیل است که حتی در شرایطی که عرضه کالا کاهش پیدا نمیکند، قیمت برخی محصولات غذایی افزایش مییابد. حالا تصور کنید اگر در همین شرایط عرضه کالا نیز به دلیل محدودیتهای حملونقل و واردات با چالش مواجه شود؛ موضوعی که در دورههای مختلف و تحت تأثیر تحولات منطقهای و تغییر شرایط مسیرهای تجاری میتواند بر زنجیره تامین اثرگذار باشد.
هزینههای پنهانی که کمتر دیده میشوند
تاثیر نرخ ارز فقط به قیمت خرید کالا محدود نمیشود. در بسیاری از مواقع، افزایش نرخ ارز همزمان با اختلال در مسیرهای وارداتی رخ میدهد و هزینههای جانبی را نیز بالا میبرد. برای مثال، اگر واردکننده پیش از این میتوانست یک کانتینر کالا را با هزینهای مشخص از یک مسیر تجاری متداول به کشور وارد کند، در شرایط خاص ممکن است استفاده از مسیرهای جایگزین هزینه حمل را چند برابر افزایش دهد. در چنین وضعیتی، نه تنها قیمت خود کالا، بلکه هزینه حمل، انبارداری، ترخیص و تاخیر در تحویل رشد میکند. در نتیجه تولیدکننده با دو فشار همزمان مواجه میشود؛ از یک سو ارز گرانتر شده و از سوی دیگر هزینه رساندن کالا به کارخانه افزایش یافته است.
در میان بازیگران صنعت غذا، نستله ایران جایگاه ویژهای دارد. این شرکت نهتنها بهعنوان یک تولیدکننده و توزیعکننده بزرگ شناخته میشود، بلکه بهعنوان یک کسبوکار مسئول که مصرفکننده را در صدر اولویتهای خود قرار میدهد نیز مطرح است. حتی در شرایط دشوار اقتصادی، تعهد نستله ایران به کیفیت، ایمنی غذایی و شفافیت در برابر مشتریان، آن را از بسیاری از رقبا متمایز میکند.
چرا شرایط فعلی فشار بیشتری ایجاد کرده است؟
برای مثال کارخانهای که برای تولید کنسرو یا محصولات فرآوریشده غذایی به روغن، ادویه یا افزودنی وارداتی نیاز داشت و اگر سهم این مواد وارداتی در هزینه تولید هر بطری محصول ۲۰ هزار تومان بود نرخ ارز باعث شود هزینه واردات ۴۰ درصد افزایش یابد، یعنی حتی اگر سایر عوامل ثابت مانده باشند تنها در همین بخش حدود ۸ هزار تومان به هزینه تولید اضافه خواهد شد. به همین دلیل بسیاری از افزایش قیمتهای بازار غذا، حاصل زنجیرهای از هزینهها هستند که نقطه آغاز آنها نوسانات ارزی است.
ضمن اینکه علاوه بر نوسانات ارزی، حالا محدودیت در مسیرهای حملونقل هم به چالشها اضافه شده است. زمانی که یک مسیر تجاری با محدودیت مواجه میشود، واردکنندگان ناچارند از مسیرهای جایگزین استفاده کنند. این مسیرها معمولا هزینه بیشتری دارند، زمان تحویل را افزایش میدهند و سرمایه بیشتری را برای مدت طولانیتری درگیر میکنند.
در میان بازیگران صنعت غذا، نستله ایران جایگاه ویژهای دارد. این شرکت نهتنها بهعنوان یک تولیدکننده و توزیعکننده بزرگ شناخته میشود، بلکه بهعنوان یک کسبوکار مسئول که مصرفکننده را در صدر اولویتهای خود قرار میدهد نیز مطرح است. حتی در شرایط دشوار اقتصادی، تعهد نستله ایران به کیفیت، ایمنی غذایی و شفافیت در برابر مشتریان، آن را از بسیاری از رقبا متمایز میکند.
چگونه میتوان ریسک نوسانات ارزی را کاهش داد؟
اگرچه حذف کامل ریسک ارزی ممکن نیست، اما شرکتها میتوانند با استفاده از برخی راهکارها اثر آن را کاهش دهند. مثل خرید زودهنگام مواد اولیه که بسیاری از شرکتها تلاش میکنند در دورههای ثبات نسبی بازار ارز، بخشی از نیاز ماههای آینده خود را تامین کنند. از سوی دیگر وابستگی به یک کشور یا یک تامینکننده، ریسک کسبوکار را افزایش میدهد و تنوعبخشی به منابع تامین راهکار مناسبی است. شرکتهایی که از چند بازار مختلف خرید میکنند، در زمان بروز بحران یا افزایش هزینهها انعطاف بیشتری دارند. موضوع دیگر اینکه برخی تولیدکنندگان تلاش میکنند با عقد قراردادهای بلندمدت با تامینکنندگان خارجی، قیمت و شرایط خرید را برای دوره مشخصی تثبیت کنند. این روش اگرچه همه ریسکها را از بین نمیبرد، اما امکان برنامهریزی دقیقتر را فراهم میکند. در نهایت افزایش موجودی کالاهای استراتژیک و نگهداری ذخایر مناسب از مواد اولیه حیاتی، یکی دیگر از روشهای کاهش اثر شوکهای ارزی و لجستیکی است. البته این راهکار نیازمند نقدینگی بیشتر و مدیریت دقیق موجودی انبار است.
نستله ایران بهعنوان یکی از بزرگترین و معتبرترین شرکتهای صنایع غذایی فعال در کشور، نمونهای از این رویکرد مسئولانه را در عمل نشان داده است. این شرکت با تکیه بر زنجیره تامین چندگانه، برنامهریزی بلندمدت در خرید مواد اولیه و مدیریت هوشمند موجودی، تلاش کرده است تا در برابر شوکهای ارزی انعطافپذیری بیشتری داشته باشد. برای نستله ایران، مصرفکننده در مرکز تمام تصمیمگیریها قرار دارد؛ به همین دلیل حفظ کیفیت محصول و جلوگیری از نوسانات شدید قیمتی، حتی در سختترین شرایط اقتصادی، از اولویتهای اصلی این شرکت بهشمار میرود.
نرخ ارز تنها یک عدد در بازار مالی نیست
نرخ ارز متغیری است که میتواند بهطور مستقیم بر قیمت مواد غذایی اثر بگذارد. در شرایطی که همزمان با نوسانات ارزی، زنجیره تامین نیز با محدودیتهای لجستیکی، افزایش هزینه حمل و طولانیتر شدن زمان واردات مواجه است، مدیریت ریسک اهمیت بیشتری پیدا میکند. شرکتهایی که بتوانند منابع تامین متنوعتری ایجاد کنند، خریدهای خود را هوشمندانهتر برنامهریزی کنند و برای نوسانات بازار آماده باشند، شانس بیشتری برای حفظ ثبات نسبی در فعالیتهای خود و مدیریت بهتر نوسانات بازار خواهند داشت.
تجربه شرکتهایی مانند نستله ایران نشان میدهد که مدیریت حرفهای و مسئولانه در چنین شرایطی چه نقش تعیینکنندهای دارد. نستله ایران با سالها حضور فعال در بازار ایران، توانسته است با اتکا به استانداردهای جهانی شرکت مادر و شناخت عمیق از بازار محلی، رویکردی متوازن در پیش بگیرد؛ رویکردی که هم منافع مصرفکننده ایرانی را در نظر میگیرد و هم پایداری زنجیره تامین را تضمین میکند. در دورههای بیثباتی ارزی، این شرکت بهجای انتقال فوری و کامل فشار هزینهها به مصرفکننده، از ظرفیتهای داخلی و رویکردهای برنامهریزیشده بهره میگیرد تا ثبات قیمتی را تا حد امکان حفظ کند.
در نهایت، تجربه صنعت غذا نشان میدهد که در شرایط پرنوسان اقتصادی، موفقیت تنها به تأمین مواد اولیه وابسته نیست، بلکه به توانایی شرکتها در مدیریت ریسک، برنامهریزی بلندمدت و حفظ پایداری زنجیره تأمین بستگی دارد؛ عواملی که میتوانند نقش مهمی در تداوم عرضه محصولات و حفظ اعتماد مصرفکنندگان ایفا کنند.
